Kur Farkı Alacağı Nedir?

Kur farkı alacağı, taraflar arasında kurulan sözleşme veya ticari ilişki kapsamında bedelin döviz cinsinden belirlenmesine rağmen, ödemenin Türk Lirası üzerinden yapılması sebebiyle döviz kurunda meydana gelen değişimden kaynaklanan alacak veya borç farkını ifade eder. Kurun sözleşme tarihi ile ödeme tarihi arasında yükselmesi halinde ödeme alan taraf açısından kur farkı alacağı doğabileceği gibi, kurun düşmesi halinde fazla ödeme yapan taraf da ödediği tutar yönünden kur farkı alacağı talep edebilir. Bu yönüyle kur farkı alacağı, yalnızca alacaklıya özgü olmayıp, dövizli veya dövize endeksli ilişkilerde kur değişiminin taraflardan biri aleyhine sonuç doğurması halinde gündeme gelen karşılıklı bir talep hakkıdır.

Ülkemizde ticari ilişkilerde, özellikle alım-satım işlemlerinde vadeli ödeme yöntemi tercih edilmektedir. Satıcının, faturayı düzenlediği ve malı teslim ettiği, alıcının ise ödemeyi fatura tarihinden belli bir süre geçtikten sonra (30-60-90) yaptığı bir ilişkiye sıklıkla rastlanmaktadır. Bu durumda, ticari ilişkinin döviz cinsinden olduğu ancak ödemenin TL olarak yapıldığı hallerde, ödeme aynı gün yapılmadığı için kurda yaşanan değişim sebebiyle alacak doğmaktadır.

Kur Farkı Alacağı Nasıl Hesaplanır?

Örnek vermek gerekirse; 01.01.2025 tarihinde 3.000 EUR bedelli bir fatura düzenlendiğini ve fatura tarihindeki EUR kurunun 50,00 TL olduğunu varsayalım. Bu durumda fatura tarihinde TL karşılığı 150.000 TL olacaktır. Ödemenin iki ay sonra yapıldığını ve ödeme tarihinde EUR kurunun 60,00 TL’ye yükseldiğini kabul edelim. Bu kapsamda, iki ay sonra A şirketi tarafından faturada yer alan 150.000 TL tutarın ödenmesi hâlinde, fiilen kur farkı nedeniyle yalnızca 2.500 EUR ödeme yapılmış olacaktır.

TL bazında tutulan A şirketi muhasebe kayıtlarında borç kapanmış görünse de, B şirketi bakımından ödeme, ödeme tarihindeki kur üzerinden değil fatura tarihindeki kur esas alınarak yapıldığından ve kayıtların EUR bazında tutulması sebebiyle 500 EUR tutarında bir alacak ortaya çıkacaktır. A şirketi tarafından bu 500 EUR karşılığının ayrıca ödenmesi hâlinde EUR bazında borç kalmayacak; ancak bu kez TL bazında B şirketi aleyhine bir fark oluşacaktır. Bu durumda B şirketi, yapılan ödemenin kur farkından kaynaklandığını açıkça belirten bir kur farkı faturası düzenleyerek TL hesaplarını dengeleyecektir.

Kur farkı alacağı ile fiyat farkı alacağı arasındaki farklar

Kur farkı alacağı ile fiyat farkı alacağı, uygulamada sıklıkla birbiriyle karıştırılsa da hukuki dayanakları ve doğuş sebepleri bakımından farklı alacak türleridir. Kur farkı alacağı, sözleşmede bedelin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmesine rağmen ödemenin Türk Lirası üzerinden yapılması ve ödeme tarihi itibarıyla döviz kurunda meydana gelen değişiklik sebebiyle ortaya çıkar. Bu alacak türünde belirleyici unsur, tarafların iradesiyle kararlaştırılan döviz bedeli ve bu bedelin ödeme anındaki TL karşılığıdır.

Fiyat farkı alacağı ise, sözleşme konusu mal veya hizmetin bedelinin, sözleşmenin kurulmasından sonra değişen ekonomik koşullar, maliyet artışları veya sözleşmede öngörülen fiyat farkı hükümleri nedeniyle yeniden belirlenmesinden kaynaklanır. Fiyat farkı alacağında kur değişimi zorunlu bir unsur olmayıp; hammadde fiyatları, işçilik giderleri, enflasyon veya sözleşmede kararlaştırılan endeksler esas alınarak bedelde artış yapılması söz konusudur.

Özetle, kur farkı alacağı döviz kurundaki değişime bağlı olarak doğarken, fiyat farkı alacağı bedelin sözleşme sonrası yeniden uyarlanmasına dayanır. Bu nedenle taraflar arasında kur farkı mı yoksa fiyat farkı mı talep edilebileceği, somut olayda sözleşme hükümleri, fatura düzeni ve ödeme şekli dikkate alınarak ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Kur farkı talep edilebilmesi için satış sözleşmesi veya kur farkı ödeneceğine dair sözleşme zorunlu mudur?

Yargıtay’ın güncel kararlarında , satış faturasında malın döviz karşılığında satıldığı ve TL karşılığının gösterildiği hallerde, sözleşme aranmaksızın, kur farkının ödenmesi gerektiğine hükmedilmektedir.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, 11.09.2018 tarihli ve 2017/3549 E., 2018/4033 K. sayılı kararında özetle;

“Dava kur farkı alacağının tahsili istemine ilişkindir. Kur farkı alacağının talep edilebilmesi için taraflar arasında akdedilen sözleşmede hüküm bulunması ya da faturaya konu malların döviz karşılığı satımının yapılmış olması gerekir. Kur farkında vade farkı istemleri gibi teamülün olup olmadığı önemli değildir. Taraflar arasında kur farkı alacağını öngören sözleşme bulunmamakla birlikte dosyada bulunan satış faturalarının incelenmesinde malların döviz karşılığı satıldığı ve TL karşılığınında gösterildiği görülmektedir. Bu durumda davalı kur farkı alacağından dolayı sorumlu olacağından, davacının kur farkı alacağının ödeme tarihindeki kurun dikkate alınarak hesaplanması suretiyle varılacak uygun sonuç çerçevesinde bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir”

Bu kapsamda, arada sözleşmenin bulunmaması, tek başına kur farkı istenemeyeceği savunmasında dikkate alınmayacaktır. Faturaların döviz cinsinden kesilmesi ve diğer şirket tarafından itiraza uğramaksızın kabul edilmesinin yanı sıra, ticari ilişkinin döviz cinsinden yapıldığına dair yazışma, mailleşme, sipariş formu, teklif formları ile de ticari ilişkinin döviz cinsinden yapıldığı ve bu kapsamda kur farkı istenebileceği karşı tarafça ispat edilebilir.

Kur Farkı Talep Edilebilmesi İçin Kur Farkı Faturası Kesilmesi Zorunlu Mudur?

Kur farkı talep edilebilmesi için kur farkı faturası kesilmesi zorunlu olmadığına dair mahkeme kararları bulunmaktadır. Kur farkı alacağı, taraflar arasındaki sözleşme ilişkisi, fatura düzeni ve ödeme tarihi itibarıyla döviz kurunda meydana gelen değişim sonucunda kendiliğinden doğar. Bu nedenle kur farkı alacağının varlığı, kural olarak ayrıca bir kur farkı faturası düzenlenmiş olmasına bağlı değildir.

Bununla birlikte uygulamada, kur farkı faturası kesilmemiş olması özellikle yargılamalarda ispat bakımından ciddi sorunlara yol açabilmektedir. Kur farkı talebinin hangi döneme, hangi faturaya ve hangi ödemeye ilişkin olduğunun açıkça ortaya konulamaması hâlinde, alacağın varlığı ve miktarı tartışmalı hâle gelmektedir. Bu durum, kur farkı alacağının reddi veya eksik hesaplanması riskini doğurabilmektedir.

Bu nedenle, her ne kadar alacağın doğumu bakımından hukuken zorunlu olmasa da, kur farkı alacağının doğduğu anda veya uyuşmazlık çıkmadan önce kur farkı faturası düzenlenerek karşı tarafa gönderilmesi, hem ticari kayıtların sağlıklı tutulması hem de ileride açılabilecek davalarda ispat kolaylığı sağlanması açısından önem taşımaktadır.

Çek ile Yapılan Ödemelerde Kur Farkı

Yargıtay kararlarında, Türk Lirası üzerinden çek ile yapılan ödemelerde, sözleşmede açıkça kur farkı ödeneceği kararlaştırılmadıkça veya ödeme sırasında ihtirazi kayıt konulmadıkça, kural olarak kur farkı talep edilemeyeceği kabul edilmektedir. Bu yaklaşımda belirleyici olan husus, alacaklının TL çekle yapılan ödemeyi herhangi bir çekince ileri sürmeksizin kabul edip etmediğidir.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, 10.02.2016 tarihli ve 2015/11192 E., 2016/2067 K. sayılı kararında özetle;

“Taraflar arasındaki uyuşmazlık kur farkı alacağından kaynaklanmaktadır. Davacı tarafından düzenlenen faturaların Amerikan Doları cinsinden olduğu görülmekle kural olarak kur farkı istenebilmesi mümkün ise de; dava konusu uyuşmazlıkta davalının çekle ödemede bulunduğu hususunda bir ihtilaf bulunmamaktadır. Çek bir ödeme vasıtası olup, döviz üzerinden düzenlenmesi mümkün olduğu gibi, bedel hanesi verildiği andaki döviz satış kuru üzerinden hesap edilerek de doldurulabilir. Buna rağmen, ödemeyi Türk Lirası üzerinden çek olarak kabul eden davacının bu aşamadan sonra kur farkı isteyemeyeceğinin kabulü gerekirken, mahkemece delillerin değerlendirilmesinde yanılgıya düşülerek yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.”

Şeklinde karar verilerek çek ile yapılan ödemeler için kur farkı istenemeyeceğine hükmedilmiştir.

Kur farkı alacağının talep edilebilmesi için hangi şartların bulunması gerekir?

Kur farkı alacağının talep edilebilmesi için, her somut olayda aşağıdaki hususların birlikte değerlendirilmesi gerekir:

• Taraflar arasındaki sözleşmede bedelin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmiş olması ya da ticari ilişkinin fiilen bu şekilde yürütülmesi
• Ödemenin Türk Lirası üzerinden yapılmış olması ve ödeme tarihi itibarıyla döviz kurunda değişiklik meydana gelmesi
• Kur farkının hangi fatura ve hangi ödeme nedeniyle doğduğunun açık şekilde tespit edilebilir olması
• Cari hesap sözleşmesi bulunmayan hallerde her fatura ve her ödemenin ayrı ayrı değerlendirilmesi
• Türk Lirası üzerinden çek ile yapılan ödemelerde, ödeme sırasında veya hemen sonrasında kur farkı talep edileceğine ilişkin ihtirazi kayıt ileri sürülmüş olması
• Kur farkı alacağının miktarının hesaplanabilir ve denetlenebilir nitelikte olması
• Uyuşmazlık çıkmadan önce kur farkı faturası düzenlenmiş olmasının, her ne kadar zorunlu olmasa da, ispat açısından alacaklı lehine güçlü bir delil teşkil etmesi

Bu unsurların varlığı hâlinde, kur farkı alacağı hukuken talep edilebilir hâle gelmekte; eksik veya belirsiz durumlarda ise uyuşmazlıklar çoğunlukla ispat sorunları etrafında şekillenmektedir.

Kur farkından doğan alacak için icra takibi yapılabilir mi?

Kur farkından doğan alacak, şartları oluşmuş ve hesaplanabilir nitelikte ise icra takibine konu edilebilir. Ancak kur farkı alacağı; çoğu zaman fatura tarihi, ödeme tarihi, döviz kuru, ödeme şekli ve ihtirazi kayıt gibi teknik unsurların birlikte değerlendirilmesini gerektirdiğinden, hatalı veya eksik bir icra takibi ciddi hak kayıplarına yol açabilmektedir. Özellikle kur farkı alacağının hangi faturaya dayandığı, hangi ödeme nedeniyle doğduğu ve talep edilen tutarın hangi kur üzerinden hesaplandığı açıkça ortaya konulmadan başlatılan takipler, itirazla karşılaşmakta ve sıklıkla durmaktadır.

Bu nedenle, kur farkından doğan alacak için icra takibi başlatılmadan önce sözleşme ilişkisi, fatura ve ödeme kayıtları ile varsa ihtirazi kayıtların birlikte değerlendirilmesi; alacağın hukuki dayanağının doğru şekilde kurgulanması gerekir. Uygulamada, kur farkı alacaklarına ilişkin icra takipleri çoğunlukla teknik ve hukuki itirazlara konu olduğundan, sürecin başından itibaren bir avukattan destek alınması, hem alacağın doğru şekilde talep edilmesi hem de olası itirazların etkin biçimde bertaraf edilebilmesi açısından önem taşımaktadır.

Kur Farkı Alacağı yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Anonim Şirketlerde Genel Kurul Rehberi

Bu yazımızda, Anonim Şirketlerde Genel Kurulda dikkat edilmesi gereken hususlar, anonim şirketlerde genel kurulun işlevi, yönetim ve denetim organlarıyla ilişkisi, devredilemez yetkileri, kanuni dayanakları detaylarıyla birlikte ifade edilecektir. Genel kurulun mevzuatta ifade edildiği şekilde yapılması anonim şirketler için oldukça önemlidir. Nitekim, şirket genel kurulunun birkaç yıl üst üste toplanamaması, şirket aleyhine dava açılması ve feshin talep edilmesi halinde, şirketin feshi gibi olumsuz sonuçlar bile doğurabilir. Bunu yanı sıra, genel kurul çağrısının doğru yapılması, gündemin uygun şekilde oluşturulması da önemlidir. Bu yazıda, anonim şirketlerde genel kurul için bir rehber amacı taşımaktadır.

Anonim Şirket Genel Kurulun Görev ve Yetkileri

Türk Ticaret Kanunu’nun 408. maddesinde, genel kurulun kanunda ve esas sözleşmede açıkça öngörülmüş bulunan hallerde karar alacağı düzenlenmiştir. İlgili madde haricinde, TTK’nın diğer maddelerinde diğer devredilemez yetkiler sıralanmıştır. Anonim Şirket Genel Kurulunun devredilemez yetkileri aşağıda sıralıdır.

Yukarıda sayılan hususlar ile ilgili yetki yegane genel kurula aittir. Bu yetkiler yönetim kuruluna devredilemez, bu konularda başka bir kurul karar alamaz.

Genel Kurul Çeşitleri: Olağan ve Olağanüstü Toplantılar

Anonim şirketlerde genel kurul “olağan” ve “olağanüstü” olarak iki şekilde yapılır. Bunun yanı sıra, imtiyazlı payların bulunduğu şirketlerde, “imtiyazlı pay sahipleri özel kurulu toplantısı” adı altında bir başka toplantı türü bulunmaktadır.

Tek Kişilik Anonim Şirketlerde Genel Kurul Olur Mu?

Tek pay sahipli anonim şirketlerde, ilgili pay sahibi genel kurulun tüm yetkilerine sahiptir. Bu şirketlerde de genel kurul bulunur ve tüm yetkiler tek pay sahibi tarafından kullanılır. Ancak, pay sahibinin genel kurul sıfatıyla alacağı kararların geçerli olabilmesi için yazılı olması şarttır.

Olağan Genel Kurul Nedir, Ne Zaman Yapılır?

Olağan genel kurul, anonim şirketlerde her faaliyet döneminin sonunda yapılan ve şirketin mali ve idari durumunun görüşüldüğü zorunlu toplantıdır. Türk Ticaret Kanunu’nun 409. maddesi uyarınca, her hesap dönemi bitiminden itibaren üç ay içinde olağan genel kurul toplantısının yapılması gerekir. Örneğin, hesap dönemi takvim yılı olan bir anonim şirkette (1 Ocak – 31 Aralık), olağan genel kurul en geç Mart ayı sonuna kadar toplanmalıdır. Özel hesap dönemi olan şirketlerde ise, hesap döneminin bittiği günü izleyen ilk üç ay içinde yapılır.

Bu toplantıda şirketin yönetim kurulu faaliyet raporu, finansal tablolar, denetçi raporu ve kâr dağıtımı önerisi görüşülür. Ayrıca yönetim kurulu üyelerinin ibrası, yeni yönetim veya denetçi seçimi gibi kararlar da bu toplantıda alınır. Olağan genel kurul, şirketin sağlıklı bir şekilde faaliyet göstermesi ve pay sahiplerinin haklarının korunması açısından büyük önem taşır.

Anonim Şirket Genel Kurul Toplantısı Nerede Yapılır?

Esas sözleşmede aksi bir hüküm bulunmadığı sürece toplantının, şirketin merkezin bulunduğu mülki idari sınırlar içerisinde yapılması gerekir. Esas sözleşmede, toplantının yapılacağı tam adres belirtilmediyse, mülki idari sınırlar içerisinde, toplantıya çağıran kişinin belirlediği yerde gerçekleşir. Toplantıya çağrı davetinde, toplantının yapılacağı yerin açık bir şekilde belirtilmesi şarttır.

Olağanüstü Genel Kurul Nedir, Ne Zaman Yapılır?

Olağanüstü genel kurul, anonim şirketlerde olağan genel kurul toplantısı dışında, acil veya önemli bir karar alınması gerektiğinde toplanan genel kuruldur. Türk Ticaret Kanunu’na göre, şirket yönetimi, yönetim kurulu ya da gerekli hallerde azlık pay sahipleri tarafından çağrılabilir. Bu toplantının amacı, beklenmedik veya olağan dönem dışında gelişen durumlarda şirketin karar alabilmesini sağlamaktır.

Olağanüstü genel kurulun yapılması için belirli bir zaman sınırlaması yoktur; ihtiyaç doğduğu her an toplanabilir. Örneğin, sermaye artırımı veya azaltımı, yönetim kurulu üyelerinin değişimi, şirket merkezinin taşınması, önemli bir malvarlığı satışı, birleşme ya da tasfiye kararı gibi konularda olağanüstü genel kurul toplantısı yapılması gerekebilir.

Genel Kurulu Kimler Toplantıya Çağırabilir

Genel Kurulu toplantıya aşağıda sayılanlar çağırabilir.

1. Yönetim Kurulu,
2. Pay sahipleri,
3. Tasfiye halinde tasfiye kurulu
4. Azlık ve mahkeme (kayyım)

Yönetim kurulu, süresi dolmuş olsa bile genel kurul çağrısı yapabilir. Kural olarak, olağan ve olağanüstü toplantıya çağrı yetkisi yönetim kuruluna aittir.

Pay sahipleri, yönetim kurulunun devamlı olarak toplanamaması veya toplantı nisabını oluşturmasına imkan bulunmaması yahut mevcut olmaması durumunda, pay sahiplerinden birinin mahkemeye başvurarak izin almak suretiyle genel kurulu toplantıya çağırabilir. Diğer bir anlatımla, mahkemenin izni şarttır. Mahkemenin bu konuda kararı kesindir.

Tasfiye memurları, görev alanları ile sınırlı gündemle genel kurulu toplantıya çağırabilir. Tasfiye memurlarının görev aldığı dönemde de yönetim kurulunun toplantıya çağrı yapabilmektedir.

Azlık, halka kapalı anonim şirketlerde sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde sermayenin en az yirmide birini oluşturan pay sahiplerinin sıfatıdır. Esas sözleşmede genel kurulu toplantıya çağırmak için gerekli olan azaltılabilir. Azlık, yönetim kurulundan, genel kurulunu toplantıya çağırmasını veya genel kurul toplantıya çağrıldıysa karara bağlanmasını istedikleri konuları gündeme koymasını isteyebilir. Bu çağrı ve gündeme madde ekleme isteğinin mutlaka noter aracılığıyla yapılması gerekir. Azlık tarafından yapılan çağrı üzerine yönetim kurulu olumlu yanıt verirse, en geç 45 gün içerisinde genel kurul yapılacak şekilde yönetim kurulu tarafından toplantıya çağrı yapılır, aksi halde çağrı azlık pay sahibinde yapılır. Eğer yönetim kurulu, 7 gün içerisinde olumlu cevap vermezse, aynı pay sahipleri, şirketin merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesinden genel kurulun toplantıya çağrılmasını talep edebilir. Mahkemeye müracaat eden kişilerle, başvuruyu yapan “azlığın” aynı kişilerden oluşması şarttır. Bu talep kural olarak dosya üzerinden incelense de mahkeme isterse duruşma açabilir. Mahkeme, azlığın talebini gerekli görürse, toplantının yapılması için bir kayyım atar. Bu karar kesindir. Kanun yoluna gidilemez.

Anonim Şirketlerde Genel Kurula Çağrı

Çağrı, esas sözleşmede gösterilen şekilde, şirketin internet sitesinde ve Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlanan ilanlarla çağrılır. Toplantıya elektronik ortamda katılma sistemini uygulayan şirketlerde elektronik genel kurul sisteminde de yapılır. Bunun yanı sıra, istisnaları bulunmakla birlikte, gündem, toplantı günü, ilanın çıktığı veya çıkacağı gazetenin, pay defterinde yazılı pay sahipleriyle önceden şirkete pay senedi veya pay sahipliğini ispatlayıcı belge vererek adreslerini bildiren pay sahiplerine, iadeli taahhütlü mektupla bildirilmesi de gerekmektedir.

Çağrının, ilan ve toplantı günleri hariç olmak üzere, toplantı tarihinden itibaren en az iki hafta önce yapılması gerekir. Örneğin, 20 Mart 2025 tarihinde yapılacak genel kurula ilişkin çağrının, en geç 4 Mart 2025 tarihinde ilan edilmesi gerekir.

Çağrısı yapılan ilk toplantıda, nisabın temin edilememesi halinde, genel kurul aynı usulle yeniden genel kurula çağrılmak zorundadır. Aksi hükümler geçersizdir.

Anonim Şirket Genel Kurul Çağrı İlanında Yer Verilmesi Gerekenler

Aşağıdaki hususların bulunması gerekmektedir.

1. Toplantı günü ve saati,
2. Toplantı yeri,
3. Gündem,
4. Gündemde esas sözleşme değişikliği varsa değişen maddenin eski ve yeni şekilleri,
5. Çağrının kim tarafından yapıldığı,
6. İlk toplantının herhangi bir nedenle ertelenmesi üzerine genel kurul yeniden toplantıya çağrılıyorsa, erteleme sebebi ile yapılacak toplantıda yeterli olan toplantı nisabı,
7. Olağan toplantı ilanlarında, finansal tabloların, konsolide finansal tabloların, yönetim kurulu yıllık faaliyet raporunun, denetleme raporunun ve yönetim kurulunun kar dağıtım önerisinin şirket merkez ve şube adresleri belirtilmek suretiyle anılan adreslerde pay sahiplerinin incelenmesine hazır bulunulduğu belirtilir.

Anonim Şirket Gündemde Bulunacak Unsurlar

Toplantıya çağrı yapan tarafın, gündem konularını belirlemesi gerekmektedir. Anonim Şirketlerin Genel Kurul Toplantılarının Usul ve Esasları ile Bu Toplantılarda Bulunacak Bakanlık Temsilcileri Hakkında Yönetmelik içerisinde, olağan genel kurul gündeminde hangi hususların bulunacağı belirlenmiştir.

1. Açılış ve toplantı başkanlığının oluşturulması
2. Yönetim kurulunca hazırlanan yıllık faaliyet raporunun okunması ve müzakeresi
3. Denetçi raporlarının okunması,
4. Finansal tabloların okunması,
5. Yönetim kurulu üyelerinin ibrası,
6. Karın kullanım şeklinin, dağıtılacak kar ve kazanç payları oranlarının belirlenmesi,
7. Yönetim kurulu üyelerinin ücretleri ile huzur hakkı, ikramiye ve prim gibi hakların belirlenmesi
8. Faaliyet yılı içinde yönetim kurulu üyeliklerinde eksilme meydana gelmiş ve yönetim kurulunca atama yapılmışsa atamanın genel kurulca onaylanması,
9. Görev süreleri sona ermiş olan yönetim kurulu üyelerinin seçilmesi, esas sözleşmede görev süreleri belirtilmemişse görev sürelerinin tespiti,
10. Denetçilerin seçimi
11. Lüzum görülecek sair hususlar

Anonim Şirket Genel Kurulunda Oy Nasıl Kullanılır?

Genel kurul toplantısında oylama açık oy ve el kaldırmak suretiyle yapılır. Ancak, ortaklar farklı bir oylama kararlaştırabilir. Örneğin yönetim kurulunun ibrası için gizli oy kullanılması kararlaştırılabilir.

Pay sahiplerinin oy hakkı, paylarının toplam itibari değeriyle orantılıdır. Oy hakkını doğabilmesi için, esas sözleşmede öngörülen asgari sermaye değerinin ödenmiş olması gereklidir. Dolayısıyla, oy hakkı, taahhüt edilen payların itibari değerinin en az %25’i veya esas sözleşmede daha yüksek bir oran varsa bu oranın karşılığının ödenmesi ile doğar.

Pay sahibi; a) kendisi b) eşi, alt ve üst soyu, c) kendisinin, eşinin, alt ve üst soyunun ortağı olduğu şahıs şirketleri, d) kendisinin, eşinin, alt ve üst soyunun hakimiyeti altındaki sermaye şirketleri ile şirket arasındaki kişisel nitelikte bir işe veya işletme veya herhangi bir yargı kurumu ya da hakemdeki davaya ilişkin oy kullanamaz.

Genel Kurul Toplantı ve Karar Yetersayısı

İstisnalı haller dışında genel kurul, şirket sermayesinin en az dörtte birine sahip olan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin varlığı ile toplanır. Örneğin, 3 ortaklı bir anonim şirkette, iki ortağın toplam hissesi %25’i oluşturuyorsa, diğer ortağın katılımı gerekmeksizin genel kurul toplantısı yapılabilir. Esas sözleşmede bu oran arttırılabilir. Bu oran, toplantı süresince korunmalıdır.

Karar yetersayıları ise alınacak kararın türüne göre değişmektedir.

1. Esas sözleşme değişikliklerinde genel toplantı ve karar yeter sayısı: Şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda, oy çokluğu ile alınır.
2. Şirket esas sözleşmesinde, bilanço zararlarının kapatılması için yükümlülük ve ikincil yükümlülük konulması ve şirket merkezinin yurt dışına taşınması kararı için sermayenin tamamını oluşturan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin toplantıya katılması ve
3. Şirketin işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması için şirket sermayesinin en az %75’ini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin oyu gerekir.
4. Pay senetleri menkul kıymet borsalarında işlem gören anonim şirketlerde, sermaye arttırılması ve kayıtlı sermaye tavanının yükseltilmesine ilişkin esas sözleşme değişikliğiyle, birleşme bölünme ve tür değiştirme yönündeki kararların, sermayenin %25’ini oluşturan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin varlığıyla, hazır bulunanları oy çokluğuyla alınır.
5. Tür değiştirme kararları genel kurulda mevcut bulunan oyların üçte ikisiyle alınır. Ancak, kararın geçerli olabilmesi için karar lehinde kullanılan oyların esas veya çıkarılmış sermayenin üçte ikisini temsil etmesi şarttır.
6. Anonim şirketin limited şirkete veya kooperatife dönüştürülmesinde, ek ödeme veya kişisel edim yükümlülüğünün doğması halinde, kararlar tüm pay sahiplerinin oy birliği ile alınır.
7. Bölünme kararı genel kurulda mevcut bulunan oyların %75’i ile alınır. Ancak kararın geçerli olabilmesi için, karar lehine oy kullanılan oyların esas veya çıkarılmış sermayenin çoğunluğunu temsil etmesi şarttır. Bölünme sonucunda, devreden şirketteki mevcut pay oranının değişmesi halinde, devreden şirketin bölünme kararı, oy hakkını haiz pay sahiplerinin oylarının en az yüzde doksanıyla alınır.
8. Birleşme kararı, genel kurulda mevcut bulunan oyların %75’i ile alınır. Ancak kararın geçerli olabilmesi için mevcut bulunan oyların esas veya çıkarılmış sermayenin çoğunluğunu temsil etmesi şarttır.
9. Birleşme sözleşmesinde bir ayrılma akçesi öngörülüyorsa, birleşme sözleşmesinin oy hakkını haiz pay sahiplerinin en az yüzde doksanın olumlu oy onaylanması şarttır.
10. Birleşme nedeniyle şirketin işletme konusunun tamamen değişmesi halinde, genel kurul kararı sermayenin en az %75’ini oluşturan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyuyla alınır.
11. Sermaye azaltılmasına ilişkin esas sözleşme değiştirme kararı, sermayenin en az %75’ini oluşturan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınır.
12. Şirketin sona erme kararı, toplam sermayenin %75’ini temsil eden pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyları ile alınır.
13. Özel kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, esas sözleşmede aksi düzenlenmedikçe, her çeşidi tahviller, finansman bonoları, varlığa dayalı senetler, iskonto esası üzerine düzenlenenler dahil diğer borçlanma senetleri, alma ve değiştirme hakkını haiz senetler ile her çeşit menkul kıymetlerin ihracı veya bu hususta yönetim kuruluna yetki verilmesi ile ilgili genel kurul kararları, sermayenin en az %75’ini oluşturan pay sahipleri veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınır.
14. Şirketin önemli miktarda aktiflerinin toptan satışı kararı, şirket sermayesinin %75’ini oluşturan pay sahiplerinin olumlu oylarıyla alınır.
15. Şirketin süresinin dolmasıyla veya genel kurul kararıyla tasfiyeye girmiş olan anonim şirketlerde, tasfiyeden dönülmesi kararı, şirket sermayesinin %60’ını oluşturan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınır.

Yukarıda belirtilen hususlarda, genel kurulda karar alınabilmesi için esas sözleşmede daha ağır nisaplar öngörülebilir. Anonim şirket genel kurulunca verilen kararlar, şirketin bütün pay sahipleri hakkında geçerli olur ve hepsini bağlar. Pay sahiplerinin genel kurul toplantısına katılmamış yahut anılan karara olumsuz oy vermiş olması, bu durumu değiştirmez.

Anonim Şirket Genel Kurul Kararının İptali

Kanuna veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kurallarına aykırı olan genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Bu davayı:

1. Pay sahipleri,
2. Yönetim kurulu ve yönetim kurulu üyeleri

açabilir.

Pay sahiplerinin iptal davası açma hakkı, toplantıya katılıp katılmamalarına göre değişir. Toplantıya katılan pay sahiplerinin, ilgili karar karşı iptal davası açabilmesi için karara “olumsuz” oy kullanmış olması ve muhalefetlerini tutanağa geçirmiş olması şartı aranır.

Genel kurula katılmayan pay sahibi “çağrının usulüne göre yapılmaması, gündemin gereği gibi ilan edilmemesi, genel kurula katılma yetkisi bulunmayan kişilerin veya temsilcilerinin toplantıya katılıp oy kullanmaları veya genel kurula katılmasına ve oy kullanmasına haksız olarak izin verilmemesi durumlarında ilgili karara karşı başka bir şart aranmadan dava açabilir.

Anonim Şirketlerde Genel Kurul yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Bayilik sözleşmesi, bir üretici veya marka sahibi ile bayilik alacak kişi ya da şirket arasında yapılan, sürekli nitelikte ticari iş birliği doğuran bir çerçeve sözleşmedir. Kanunda doğrudan tanımlanmış bir sözleşme türü değildir ancak Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümlerine tabidir.

Bu sözleşmeyle üretici veya distribütör, malların tamamını veya bir kısmını belirli bir bölgede satılması için bayiye sunmayı taahhüt eder. Bayi ise üreticinin dağıtım ağına dahil olarak ürün veya hizmeti kendi adına ve hesabına satar, pazarlamasını yapar ve satış hacmini artırıcı faaliyetlerde bulunur.

Bayilik sözleşmeleri karşılıklı güven ilişkisine dayanır. Tarafların hem sözleşme boyunca hem de sözleşme sona erdikten sonra devam eden yükümlülükleri vardır. Bu nedenle tarafların hak ve borçları geniş bir çerçevede ele alınır. 

Bayilik sözleşmesi, üreticiye, kendi ürün veya hizmetini yeni bir pazarda herhangi bir maliyet altına girmeden tanıtmasının, satmasının önemli bir yoludur.

Kazan-Kazan ilkesinin güzel bir örneği olan bu sözleşmeden en yüksek faydanın alınabilmesi için anlaşma şartlarının başlangıçta doğru bir şekilde belirlenmesi gerekir. Bu yazımız, bayilik sözleşmesi hazırlanması için bir rehber niteliğinde olacaktır.

A.Bayilik Sözleşmesinde Dikkat Edilmesi Gereken Temel Unsurlar

Bayilik sözleşmeleri güven temelli ticari ilişkiler kurar. Çünkü marka sahibi, kendi ürününü veya hizmetini belirli bir bölgede pazarlamak ve satmak üzere başka bir kişi ya da şirkete yetki verir. Bu nedenle markanın korunması, müşteri deneyimi ve ticari itibar açısından sözleşme içeriği net ve açık hazırlanmalıdır.

Aşağıda bayilik sözleşmesinde mutlaka yer alması gereken kritik başlıkları bulabilirsiniz:

1. Marka ve İtibarın Korunması

Bayilik verilen kişi ya da şirket, doğrudan markayı temsil eder. Bu yüzden şu konuların sözleşmede açıkça düzenlenmesi gerekir:

• Ürünlerin nasıl satılacağı
• Marka adının nasıl kullanılacağı
• Reklam ve tanıtım faaliyetleri
• Satış sonrası hizmet ve müşteri ilişkileri
• Kalite kontrol ve denetim prosedürleri

Örnek: Gıda sektöründe faaliyet gösteren bir marka, soğuk zincire uyulmaması nedeniyle itibar kaybı yaşayabilir. Bu nedenle saklama koşulları bile sözleşmeye eklenmelidir.

2. Tek Satıcılık (Münhasırlık) Verilip Verilmeyeceği

Bayinin belirli bir bölgede tek yetkili olup olmayacağı en kritik hususlardan biridir. Münhasıran bayilik verildiği durumlarda, üretici ya da dağıtıcının bayinin bulunduğu bölgede satış yapıp yapmayacağının da mutlaka kararlaştırılması gerekir. Sözleşme serbestisi ilkesi gereğince, taraflar tüm bu hususları dilediği gibi kararlaştırabilir. Dolayısıyla, hazırlanacak olan sözleşme taraflar için en bağlayıcı metin olacaktır.

Sözleşmede mutlaka netleştirilmesi gerekenler:

• Tek satıcılık hakkı verilecek mi?
• Bölgenin sınırları nasıl belirlenecek?
• Üretici veya üçüncü kişiler o bölgede satış yapabilecek mi?
• Yetki ihlali halinde ne olur?

Senaryo: “Ege Bölgesi” için münhasır yetki verilen bir bayinin faaliyet alanına aynı marka başka bir bayiyi sokarsa ciddi hukuki ihtilaflar doğar.

3. Sözleşmenin Süresi

Bayilik sözleşmeleri kural olarak, karşılıklı olarak sürekli edim yükümlülüğünün bulunduğu sözleşmelerdir. Ancak, sözleşmesinde bir süre belirlenmesi şart değildir. Uygulamada genel olarak en az 3 yıl süre ile yapılır. Nitekim, bayilik kapsamında ilgili bölgede reklam ve pazarlama faaliyetlerinin yürütülmesi ve sonucunda satışın gerçekleşmesi, markanın tanınırlığının artması gibi durumların gerçekleşmesi zaman alabilmektedir. Dolayısıyla, her iki tarafın da bayilik ilişkisinden faydalanabilmesi için bu ilişkinin tarafların ticari koşullarına göre belirleyeceği asgari bir süre ile devam etmesi faydalı olacaktır. Belirlenecek süre;

• Ürünün niteliğine,
• Pazardaki rekabet durumuna,
• Markanın bilinirliğine,
• Yatırım maliyetine

göre farklılık gösterir.

4. Satış Kotası ve Performans Şartları

Satış kotasının belirlenmesi özellikle süresiz olan sözleşmelerde ve tek yetkili bayi atamalarında yer almaktadır. Bu kapsamda, satış kotası ile birlikte asgari kotanın gerçekleşmemesi halinde sözleşmenin feshi dahil belirli yaptırımlar öngörülebilir. Münhasıran satışa yetkili bayiliğin bulunmadığı hallerde genellikle satış kotası konulmamaktadır.

Sözleşmede şu maddeler yer alabilir:

• Yıllık / çeyreklik satış kotası
• Performans denetim yöntemi
• Satış hedefinin tutmaması halinde fesih veya revizyon
• Raporlama ve denetim süreci

Uygulama Örneği:
“İzmir bölgesi bayisine yılda en az 500 adet ürün satma şartı konmuşsa, hedef gerçekleşmediğinde sözleşmenin süresinden önce sona erdirilmesi mümkün olmalıdır.”

5. Bayilik Verilecek Kişinin / Şirketin Değerlendirilmesi

Bayilik vermeden önce bayi adayının şu yönlerden analiz edilmesi gerekir:

• Finansal durumu (kredi riski, ödeme gücü)
• Ticari itibarı (piyasa geçmişi, referansları)
• Bölgedeki iş ağı ve satış kabiliyeti
• Fiziksel altyapısı ve lojistik olanakları
• Hedef müşteri kitlesine erişim gücü

Neden önemli?
Yanlış bayilik, hem marka değerini düşürür hem sözleşmeden doğan uyuşmazlıkları artırır.

6. Denetim ve Kontrol Yetkisi

Bayilik sözleşmelerinde denetim maddesi bulunmuyorsa, marka hem ticari risk hem de itibari kayıp yaşar. Üretici veya marka sahibi; bayinin faaliyetlerini belirli periyotlarla kontrol edebilmeli ve standartlara aykırılık görürse müdahale edebilmelidir.

Sözleşmeye mutlaka eklenmesi gereken denetim başlıkları:

• Ürünlerin satış şekli ve fiyat politikası
• Bayinin stok durumu ve tedarik süreci
• Marka kullanım biçimi (logo, tabela, ambalaj vb.)
• Reklam ve tanıtım faaliyetleri
• Müşteri memnuniyeti ve şikayet yönetimi
• Satış sonrası hizmet ve teknik destek
• Sözleşmeye uygunluk denetimi

Denetim Türleri:

• Yerinde denetim:Fiziksel kontrol, mağaza ziyareti, depo incelemesi
• Belge üzerinden denetim:Fatura, stok kaydı, satış raporları
• Habersiz (ani) denetim:Özellikle marka imajı ve kalite standartları için tercih edilir
• Periyodik denetim:Yıl içinde raporlamaya bağlı yapılan kontrol mekanizması

Örnek Durum:
Bir gıda markası, bayisinin ürünleri uygunsuz koşullarda depoladığını fark ederse önce uyarı gönderir, düzeltilmezse sözleşmeye göre cezai şart, tazminat ya da fesih yoluna gider.

Neden önemli?
▪ Marka değerinin korunması
▪ Sahte veya kaçak ürün riskinin önlenmesi
▪ Fiyat istikrarının sağlanması
▪ Müşteri şikayetlerinin yönetilmesi
▪ Hukuki uyuşmazlıkların önüne geçilmesi

Denetim hükmü olmayan bir bayilik sözleşmesi, ileride doğabilecek krizlerde üreticinin elini zayıflatır ve hak iddiasını güçleştirir

B.Bayilik Almak İsteyenlerin Dikkat Etmesi Gereken Temel Hususlar

Bayilik almak isteyen kişi veya şirketler, sadece kârlılığa odaklanarak sözleşme imzalamamalıdır. Sözleşmede yer alan bazı maddeler, ileride doğacak tüm ticari hak ve yükümlülükleri doğrudan etkiler. Bu nedenle aşağıdaki konuların baştan netleştirilmesi gerekir:

1. Tek Satıcılık (Münhasırlık) Veriliyor mu?

Bayi adaylarının ilk sorması gereken husus, kendisine belirli bir bölgede tek yetki verilip verilmediğidir.

Dikkat edilmesi gerekenler:

• Aynı bölgede başka bayiye yetki verilecek mi?
• Üretici kendi satış yapma hakkını saklı tutuyor mu?
• Yetki verilse bile bölge sınırları nasıl çizilmiş?
• Online satışlar bu yetkiye dahil mi?

Örnek Senaryo:
İzmir’de tek yetkili olduğunu düşünen bir bayi, üreticinin e-ticaret üzerinden aynı ürünü bölgeye satmasıyla zarara uğrar. Bu durum ancak sözleşmede açıkça düzenlenmişse engellenebilir.

2. Diğer Bölgelerde Yapılan Satışların Etkisi (Fiyat Tutarlılığı)

Eğer üretici başka illerde de bayi ağı kuruyorsa, fiyat politikası tüm bölgelerde dengeli olmalıdır.

Şu hususlar mutlaka konuşulmalıdır:

• Bayiler arası rekabeti bozacak fiyat farkı olacak mı?
• Ulusal kampanya yapılacaksa yükümlülükler nasıl paylaşılacak?
• Üretici internet satışında hangi fiyatı uygulayacak?
• Bölgesel iskonto ve promosyon koşulları eşit mi?

Pratik Örnek:
Antalya’da bayiye %30 iskonto verilip İzmir’de %15 verilmesi, satış kabiliyetini doğrudan etkiler. Bu durum ancak sözleşmeye yazılı bir “fiyat istikrarı” maddesiyle korunur.

3. Ürün Tedariki ve Stok Güvencesi

Bayiler için en büyük risklerden biri, malın zamanında gelmemesi veya stokların yetersiz bırakılmasıdır. Özellikle yurt dışı menşeli şirketlerle yapılan sözleşmelerde tedarik koşul ve sürelerinin doğru belirlenmesi önemlidir.

Sözleşmede şu konular mutlaka yer almalıdır:

• Teslimat periyotları
• Minimum stok seviyesi
• Üretim ve lojistik gecikmesinde tazminat
• Bayiye öncelik tanınıp tanınmayacağı
• Depolama ve nakliye sorumluluğu

Örnek:
Sezonluk satış yapan bir beyaz eşya bayisine ürün gecikirse, müşteri sadakati ve ticari itibar zarar görür.

 4. Garanti, Ayıp ve Teknik Servis Yükümlülükleri

Bayi, kendi adına satış yaptığı için satılan maldan doğan sorumlulukları da üstlenir. Bayiden ürün satın alan tüketici ya da herhangi bir üçüncü kişinin, yaşadığı sorun üzerine ilk muhatabı Bayi olacaktır. Yedek parça bulundurma yükümlülüğü, teknik servis, garantiden ve ayıptan kaynaklı yükümlülükler sebebiyle bayi türlü hukuki uyuşmazlığın tarafı olabilir. Bu nedenle, oluşabilecek bu sorunlar öngörülerek sözleşmenin hazırlanması önemlidir.

• Üretim hatalarından kim sorumlu?
• Teknik servis kimin tarafından sağlanacak?
• Garanti süresi kaç yıl?
• Yedek parça temini nasıl olacak?
• Bayiye eğitim veya servis desteği verilecek mi?

Uygulama Örneği:
Bayi, üçüncü kişiye satmış olduğu her türlü maldan sorumludur. Ancak, üçüncü kişilerin açacağı davalarda, özellikle üretimden kaynaklı ayıba ilişkin davalarda herhangi bir tazminat ödemek durumunda kalırsa, ödenecek bu tutarların üreticiye rücu edilip edilmeyeceğinin sözleşmede belirlenmesi gerekmektedir. Bu hususta, risk analizinin doğru şekilde yapılması ve sözleşme içerisinde belirlenmesi önem arz eder. Ayrıca, otomobil, motorsiklet gibi motorlu araçlarda yedek parça bulundurma yükümlülüğü de mevcuttur.

5. Marka Kullanımı ve Reklam Kuralları

Bayilik alan taraf, markayı temsil ettiği için logonun, ismin ve tanıtım materyallerinin nasıl kullanılacağı sözleşmede belirlenmelidir.

Şunlar mutlaka düzenlenmelidir:

• Marka ve logo kullanma yetkisi
• Dijital reklam, sosyal medya ve tabela standartları
• Reklam bütçesi kime ait?
• Ulusal kampanyalara katılım zorunlu mu?
• Onaysız tanıtım yapılabilir mi?

Örnek:
Bayinin üreticinin marka değerini zedeleyecek şekilde reklam vermesi ve bu sebeple üreticinin zarara uğraması hususunun öngörülerek sözleşmede düzenlenmesinde fayda vardır.

 6. Bayilikten Doğan Ticari ve Hukuki Risklerin Önceden Belirlenmesi

Bayilik alacak olan taraf, yalnızca satış potansiyeline değil, uzun vadeli sorumluluklara da dikkat etmelidir:

• İade ve değişim yükümlülüğü
• Tahsilat sorunlarında üreticinin desteği
• Rekabet yasağı
• Sözleşme süresi ve çıkış şartları
• Cezai şart ve tazminat maddeleri
• Fesih halinde stok iadesi prosedürü

Sonuç olarak:
Bayilik almak yalnızca bir ticari fırsat değil, ciddi yükümlülük doğuran hukuki bir ilişkidir. Sözleşme imzalanmadan önce tüm bu maddelerin açık ve yazılı olması hem bayi hem üretici için güvenli bir ticari zemin sağlar.

C.Bayilik Sözleşmesinde Olmazsa Olmaz Maddeler

Bayilik sözleşmesi yalnızca ürün satışına ilişkin bir protokol değildir; tarafların haklarını, ticari sınırlarını, sorumluluklarını ve olası uyuşmazlıklarda nasıl hareket edileceğini belirleyen bağlayıcı bir hukuki metindir. Bu nedenle aşağıdaki maddeler mutlaka açık ve net şekilde sözleşmeye yazılmalıdır:

1. Tarafların Hak ve Yükümlülükleri

Sözleşmenin temeli, üretici (bayilik veren) ve bayi (bayilik alan) arasındaki hak ve sorumlulukların netleştirilmesidir.

Bu bölümde mutlaka yer alması gerekenler:

• Üreticinin ürün tedarik etme yükümlülüğü
• Bayinin satış, tanıtım ve pazarlama sorumluluğu
• Bölge sınırlaması ve rekabet yasağı
• Marka, logo ve ticari unvan kullanım yetkisi
• Bayilik verilen ürün/hizmet kapsamında faaliyet sınırları
• Tarafların işbirliği, eğitim ve raporlama yükümlülükleri

Örnek:
Bir kozmetik markası, bayiye hem satış hem de uygulama yetkisi veriyorsa, eğitim ve standardizasyon maddeleri özellikle yazılmalıdır.

2. Teslimat, Stok ve Fiyatlandırma

Bayilik sözleşmesinde en çok uyuşmazlık çıkan alanlardan biri lojistik ve fiyatlama konularıdır.

Düzenlenmesi gereken başlıklar:

• Teslimat yöntemi ve süresi
• Nakliye masrafını kimin karşılayacağı
• Minimum stok düzeyi
• Üreticinin stok garantisi verip vermediği
• Toptan satış fiyatı ve iskonto oranı
• Kampanya ve promosyonlarda fiyat uyumu
• Farklı bölgeler için fiyat eşitliği

Senaryo:
Teslimat geciktiğinde bayi müşteriye ürünü veremez ve prestij kaybı yaşar. Bu risk tazminat ya da haklı fesih maddesiyle dengelenmelidir.

3. Ödeme Şartları ve Temerrüt

Bayilik sözleşmelerinde ödeme planı net değilse taraflar kısa sürede karşı karşıya gelir.

Mutlaka belirtilmeli:

• Peşin / vadeli satış modeli
• Ödeme vadesi (örneğin 30-60-90 gün)
• Teminat mektubu ya da senet alınıp alınmayacağı
• Valörlü satışlarda faiz oranı
• Temerrüt faizi
• Ödeme gecikmesinde ihtar ve fesih prosedürü
• Tahsilat destek yükümlülüğü (varsa)

Örnek:
30 gün vadeli çalışılan bir sistemde, bayi üç kere üst üste ödeme yapmazsa üretici sözleşmeyi feshedebilir ya da teminatı nakde çevirebilir.

4. Sözleşmenin Süresi ve Yenilenme

Bayilik ilişkisi belirsiz sürece bırakıldığında fesih hakları karmaşık hale gelir.

Bu bölümde netleştirilmesi gerekenler:

• Sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihi
• Otomatik uzama şartı
• Yenileme için yazılı bildirim gerekip gerekmediği
• Performansa bağlı uzatma kriterleri
• Asgari süre taahhüdü

Örnek:
“3 yıl süreli sözleşme, bayinin yıllık hedefi %80 oranında gerçekleştirmesi halinde kendiliğinden 2 yıl daha uzar” gibi maddeler sık kullanılır.

5. Fesih ve Tazminat Koşulları

Taraflar arasında çıkabilecek anlaşmazlıklarda hangi şartlarla ve nasıl fesih yapılacağı net olmalıdır. Sadece fesih şartları değil, fesih sonrasında stokta kalan malların durumu, reklam ve marka kullanımının sona erdirilmesi vb. hususların dikkatlice belirlenmesi gerekir.

Mutlaka yer alması gerekenler:

• Olağan fesih (bildirimli fesih)
• Olağanüstü fesih (haklı sebep)
• İhtar şartı
• Fesih halinde stokların iadesi
• Bayilik hakkının devri yasağı
• Rekabet sonrası yasak (belirli süreyle)

Haklı fesih örnekleri:

• Ödemelerin sürekli gecikmesi
• Marka itibarına zarar verilmesi
• Sözleşmede belirtilen hedeflerin aşırı oranda tutturulmaması
• Yetkisiz bölgede satış yapılması

6. Cezai Şart Maddesi

Cezai şart, taraflardan birinin sözleşmeyi ihlali halinde doğacak zararı önceden güvenceye alır. Sözleşmede cezai şartın belirlenmesi, caydırıcılık yaratacak ve sözleşmenin esaslı unsurlarında karşı tarafın sözleşmeyi ihlal etmesinin önüne geçebilecek en önemli unsurlardan birisi olacaktır. Ancak, cezai şartların doğru ve hukuka uygun şekilde hazırlanması için mutlaka uzman desteği alınmalıdır. 

Bu madde özellikle şu hallerde önem arz etmektedir.

• Tek satıcılık yetkisinin ihlali
• Rakip markayla gizli çalışma
• Bölge sınırlarının ihlali
• Marka değerine zarar verilmesi
• Sözleşmenin süresinden önce haksız sona erdirilmesi
• Ürünün izinsiz şekilde farklı fiyatla satılması

Uygulama örneği:
“Bayi, sözleşmede belirlenen bölgenin dışında satış yaparsa her ihlal için 200.000 TL cezai şart ödemeyi kabul eder.”

Cezai şartın yazılmaması halinde üretici zararı ispat etmek zorunda kalır ve dava süreçleri uzar. Bu gibi durumlarda zararın tespiti oldukça zor olduğundan, ihlalin önüne geçilmesi adına cezai şartların doğru belirlenmesi önemlidir.

D. BAYİLİK SÖZLEŞMESİ PÖRTFÖY TAZMİNATI

Bayilik sözleşmelerinin sona ermesi halinde, tek satıcı yetkisine sahip olan bayinin, ilgili bölgede üreticinin tanınırlığını arttırması, müşteri kitlesini arttırması sebebiyle üreticiden portföy tazminatı adı altında tazminat talep etmesi mümkündür. Nitekim, bu husus Yargıtay kararında düzenlenmiştir.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, 21.01.2013 tarihli ve 2012/6027 E., 2013/957 K. sayılı kararında özetle;

“Davacı kâr kaybı haricinde elinde kalan yedek parça bedeli ve müşteri (portföy) tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir. Tek satıcılık sözleşmesinin haklı nedenle feshi haricinde sözleşmede öngörülen veya makul bir sürede feshi halinde müşteri çevresini kaybeden ve ekonomik bakımdan güç durumda kalan tek satıcının bu nedenle tazminat isteyebileceğine dair davanın açıldığı tarih itibariyle yasal bir düzenleme mevcut değildir (Yeni TTK.nun 122.madde). Ancak öğretide kabul edilmektedir.

Davacı ilk sözleşmenin 10.03.1997 tarihli sözleşmenin feshedildiği tarihe kadar davalı firmanın ürettiği Z. V. marka araçları Türkiye pazarına tanıtarak bu markanın yayılmasına katkıda bulunmuştur. Bu şekilde müşteri çevresini tamamen veya önemli ölçüde geliştiren tek satıcının sözleşmenin haklı bir neden haricinde sona erdirilmesi durumunda münasip bir tazminat talebi hakkaniyet gereğidir.”

şeklinde ifadelerle, uzun yıllar bayilik yapan tarafın tazminat isteyebileceği düzenlenmiştir. Pek tabii, bu tazminatı talep edebilmenin belli başlı şartları bulunmaktadır.

E. BAYİLİK SÖZLEŞMESİ ÖRNEĞİNDE BULUNMASI GEREKENLER

F. Bayilik Sözleşmesi Örneği Kullanmak Neden Risklidir?

Birçok girişimci ve işletme sahibi internette bulduğu hazır sözleşmeleri küçük değişikliklerle kullanmaya çalışıyor. Ancak bu tür metinler genellikle:

• Belirli bir sektöre göre yazılmadığı için önemli hükümleri içermiyor,
• Ceza, fesih, stok, bölge koruması, garanti, rekabet yasağı gibi kritik konuları düzenlemiyor,
• Güncel mevzuat ve Yargıtay kararlarına uygun olmuyor,
• Taraflardan birine ciddi hak kaybı yaşatacak açıklar barındırıyor.

Örneğin, münhasırlık (tek yetki) maddesi bulunmayan bir taslak yüzünden, üretici aynı bölgede farklı bir bayiye yetki verebilir ve bayi buna engel olamaz.
Ya da ürün satışından doğacak sorumlulukların kime ait olduğu açık yazılmadığında, tüketici davalarında tüm yükümlülük bayiye kalabilir.

Her sektörün işleyişi, satış yöntemi, lojistik yapısı ve hukuki ihtiyaçları farklıdır. Sağlık, gıda, teknoloji, yapı malzemesi, makina, kozmetik ya da beyaz eşya sektöründe kullanılacak sözleşme hükümleri aynı olamaz. Bu yüzden “tek tip taslak sözleşme” kullanmak kısa vadede pratik görünse de uzun vadede ciddi finansal ve hukuki risk yaratır.

G.Bayilik Sözleşmesi Hazırlarken Avukat Desteği Neden Şart?

Profesyonel hazırlanmış bir bayilik sözleşmesi, hem markayı hem bayiyi hem de ticari ilişkiyi koruyan en güçlü araçtır. Bu metinler doğru şekilde düzenlenmediğinde:

• Marka değeri zedelenebilir,
• Rakiplerle haksız rekabet yaşanabilir,
• Satış hedefleri uygulanamaz hale gelir,
• Sözleşme feshi ve cezai şartlar işletilemez,
• Tazminat talepleri ortaya çıkar,
• Vergisel ve finansal yükümlülükler belirsiz kalır.

Avukat desteğiyle hazırlanan bir sözleşme, daha başlamadan birçok uyuşmazlığı önler. Teslimat ve stok yönetimi, garanti ve ayıp sorumluluğu, fiyatlandırma, bölge sınırları, ödeme planı, rekabet yasağı, marka kullanımı, fesih koşulları ve cezai yaptırımlar gibi başlıkların netleştirilmesi tarafların işini kolaylaştırır.

Bu sadece üretici için değil, bayilik alacak kişi veya şirket için de koruyucudur. Özellikle sözleşme sonrası döneme ilişkin sorumluluklar (iade, stok, marka kullanımı) yanlış düzenlendiğinde, taraflardan biri büyük zararla karşı karşıya kalabilir.

H. İzmir’de Bayilik ve Distribütörlük Sözleşmelerinde Hukuki Destek

İzmir ve çevresinde faaliyet gösteren işletmelerde en sık karşılaşılan sorunlar şunlardır:

• Aynı bölgede birden fazla bayiye yetki verilmesi
• Fiyatlandırma ve iskonto politikalarında dengesizlik
• Garanti ve teknik servis yükümlülüklerinin belirsiz kalması
• Kampanya ve reklam konusunda taraflar arasında uyuşmazlık çıkması
• Stok iadesi ve performans hedefi nedeniyle erken fesihler
• Cezai şart içermeyen metinler nedeniyle tazminat kaybı
• Rekabet yasağı düzenlemelerinin eksik ya da yoruma açık olması

Avukata danışılmadan imzalanan sözleşmelerde bu sorunların büyük kısmı sonradan ortaya çıkıyor. Dolayısıyla hukuki destek, yalnızca ihtilaf anında değil, sözleşme yapılmadan önce alınmalıdır. Sözleşme müzakeresi, tadili, yenilenmesi, feshi ya da cezai şart uygulamaları aşamasında da profesyonel destek avantaj sağlar.

İzmir merkezli işletmeler açısından, bölge yapısını, sektör dinamiklerini ve ticari rekabeti bilen bir hukukçu ile çalışmak hem pratik hem koruyucu bir çözümdür. Bayilik sözleşmesi hazırlığı, revizyonu ya da uyuşmazlık çözümüyle ilgili her aşamada profesyonel destek almak mümkündür.

Bayilik Sözleşmesi yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Bu yazıda, E-Ticarette yasal düzenlemeler hususu incelenecektir. E-ticaret sektörü, Türkiye’de ve dünyada hızla büyümeye devam ediyor. Pandemi sonrası dönemde tüketicilerin alışveriş alışkanlıklarındaki dijital dönüşüm, e-ticaret hacmini rekor seviyelere taşıdı. TÜBİSAD verilerine göre, Türkiye’de e-ticaret sektörü 2023 yılında %50’nin üzerinde büyüme gösterdi ve 800 milyar TL’yi aşan bir hacme ulaştı.

Ancak bu büyüme beraberinde birtakım yasal yükümlülükleri ve riskleri de getiriyor. E-ticaret işletmelerinin, faaliyetlerini sürdürürken karşılaşabilecekleri hukuki sorunları önceden öngörmeleri ve gerekli önlemleri almaları son derece önemli.

Bu makalede, e-ticaret işletmelerinin tabi olduğu yasal düzenlemeleri, yükümlülükleri ve karşılaşabilecekleri hukuki riskleri detaylı olarak inceleyeceğiz. Ayrıca, bu risklere karşı alınabilecek önlemlere de yer vereceğiz.

E-ticaret Mevzuatı

Türkiye’de e-ticaret faaliyetleri, başta 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun olmak üzere, çeşitli yasal düzenlemelere tabidir. E-ticaret işletmelerinin uyması gereken temel mevzuat şunlardır:

• 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun: E-ticaret faaliyetlerinin yasal çerçevesini belirleyen temel kanundur.
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun: Tüketici haklarını ve satıcı yükümlülüklerini düzenler.
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: Müşteri verilerinin işlenmesi ve korunmasına ilişkin kuralları belirler.
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu: Telif hakları ve diğer fikri mülkiyet haklarını düzenler.
• Türk Ticaret Kanunu: Ticari işletmelerin yapısı ve işleyişi ile ilgili temel kuralları içerir.
• Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği: E-ticarette tüketici ile satıcı arasındaki sözleşmeleri düzenler.

Son dönemde özellikle Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik, e-ticaret ekosisteminde önemli düzenlemeler getirmiştir.

E-ticaret Sitesi Kurulum Aşamasındaki Yükümlülükler

E-ticaret sitesi kurmak isteyen işletmelerin, faaliyete başlamadan önce yerine getirmeleri gereken bazı yasal yükümlülükler bulunmaktadır:

1. ETBİS Kaydı

Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS), Ticaret Bakanlığı tarafından oluşturulan ve e-ticaret faaliyetinde bulunan işletmelerin kayıt altına alındığı bir sistemdir. 6563 sayılı Kanun uyarınca, e-ticaret faaliyetinde bulunan tüm işletmelerin ETBİS’e kayıt olmaları zorunludur.

ETBİS kaydı yapmayan işletmelere 114.035 TL’den 570.178 TL’ye kadar idari para cezası uygulanabilir.

2. Şirket kurulması ve Ticaret Sicil Kaydı

E-ticaret faaliyetinde bulunmak isteyen işletmelerin, Ticaret Sicil Müdürlüğü’ne kayıt yaptırmaları gerekmektedir. Bireysel işletmeler için şahıs işletmesi, kurumsal yapılar için ise limited şirket veya anonim şirket kurulumu tercih edilebilir.

3. Site İçi Bilgilendirme Yükümlülükleri

E-ticaret işletmeleri, sitelerinde aşağıdaki bilgileri açık ve anlaşılır şekilde bulundurmak zorundadır:

• Ticaret unvanı, MERSİS numarası ve vergi kimlik numarası
• Merkez adresi, telefon numarası ve e-posta adresi
• Bağlı olduğu ticaret odası ve meslek odası bilgileri
• Varsa üye olduğu mesleki kuruluşlar ve bu kuruluşların davranış kuralları ile bunlara elektronik olarak erişim hakkındaki bilgiler

E-ticaret sitesinde bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletmeler, tüketici güvenini sarsıcı davranışta bulunduğu gerekçesiyle idari para cezalarıyla karşı karşıya kalabilir.

Tüketici Hakları ve Satıcı Yükümlülükleri

E-ticaret işletmelerinin tüketici haklarına ilişkin olarak bilmesi ve uygulaması gereken temel yükümlülükler şunlardır:

1. Ön Bilgilendirme Yükümlülüğü

Satıcılar, tüketicilerle sözleşme yapmadan önce aşağıdaki konularda ön bilgilendirme yapmakla yükümlüdür:

• Satıcının kimliği ve iletişim bilgileri
• Mal veya hizmetin temel özellikleri
• Mal veya hizmetin vergiler dahil toplam fiyatı
• Teslimat ve ifa bilgileri
• Cayma hakkının varlığı ve kullanım şartları
• Ödeme ve teslimat bilgileri

Ön bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmeyen satıcı, tüketicinin cayma hakkını kullanmasına engel olamaz ve bu durumda tüketici, yasal süreler dışında da cayma hakkını kullanabilir.

2. Cayma Hakkı

Tüketiciler, mesafeli sözleşmelerde, herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin, malın teslimine ilişkin sözleşmelerde malın kendisine veya belirlediği üçüncü kişiye tesliminden itibaren 14 gün içinde cayma hakkına sahiptir.

İstisnalar: Bazı ürünlerde cayma hakkı kullanılamaz:

• Tüketicinin istekleri doğrultusunda hazırlanan kişiye özel ürünler
• Çabuk bozulan veya son kullanma tarihi geçen ürünler
• Ambalajı açıldığında iade edilmesi sağlık açısından uygun olmayan ürünler
• Teslimden sonra ambalajı açılan ses veya görüntü kayıtları ile bilgisayar programları
• Gazete, dergi gibi süreli yayınlar

Kişisel Verilerin Korunması

E-ticaret işletmeleri, müşterilerine ait kişisel verileri işlerken 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uymak zorundadır. Bu kapsamda:

1. Aydınlatma Yükümlülüğü

E-ticaret sitelerinin, kişisel verilerin hangi amaçla işleneceği, kimlere aktarılabileceği, toplama yöntemi ve hukuki sebebi ile ilgili veri sahiplerini bilgilendirmesi gerekmektedir.

2. Açık Rıza Alınması

E-ticaret işletmeleri, kişisel verilerin işlenmesi için veri sahiplerinden açık rıza almalıdır. Açık rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza olmalıdır.

3. Veri Güvenliği

İşletmeler, işledikleri kişisel verilerin güvenliğini sağlamak için teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür. Bu tedbirlerin ihlali halinde, Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından  idari para cezaları uygulanabilmektedir.

E-ticaret sitelerinin yeterli güvenlik önlemlerini almaması nedeniyle müşteri verilerinin sızdırılması durumunda, işletmeler hem idari para cezaları ile karşılaşabilir hem de veri sahiplerine karşı tazminat sorumluluğu doğabilir.

Mesafeli Sözleşmeler

E-ticarette yasal düzenlemelerin en önemli unsurlarından biri sözleşmelerdir. E-ticaret işletmeleri, tüketicilerle mesafeli sözleşme yapmak zorundadır. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği uyarınca:

1. Sözleşme Şartları

Mesafeli sözleşme, en az 12 punto büyüklüğünde, anlaşılabilir bir dilde, açık, sade ve okunabilir şekilde düzenlenmelidir.

2. Sözleşmenin İçeriği

Mesafeli sözleşmede aşağıdaki bilgilerin yer alması zorunludur:

• Satıcının kimlik ve iletişim bilgileri
• Mal veya hizmetin temel özellikleri
• Mal veya hizmetin vergiler dahil toplam fiyatı
• Ödeme ve teslimat bilgileri
• Cayma hakkının varlığı ve kullanım şartları
• Tüketicinin şikayet ve itirazlarını iletebileceği merciler

Elektronik Ticaret ve Vergi Yükümlülükleri

E-ticaret işletmelerinin vergi yükümlülükleri şunlardır:

1. E-Fatura ve E-Arşiv Fatura Yükümlülüğü

E-ticaret işletmeleri, belirli ciro limitini aşmaları durumunda e-fatura ve e-arşiv fatura kullanmak zorundadır. 2024 yılı için bu limit 3.000.000 TL olarak belirlenmiştir. Bu limiti aşan işletmeler, izleyen yılın yedinci ayından itibaren e-fatura ve e-arşiv fatura uygulamasına geçmek zorundadır.

E-arşiv fatura uygulamasına dahil olmayan mükelleflerin, vergi mükellefi olmayanlara düzenleyecekleri 5.000 TL ve üzerindeki faturaları e-arşiv fatura olarak düzenlemeleri zorunludur.

2. Vergi Kaydı ve Beyanname Yükümlülükleri

E-ticaret işletmeleri, faaliyetlerine başlamadan önce vergi kaydı yaptırmak ve düzenli olarak beyanname vermekle yükümlüdür:

• Gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmak
• KDV mükellefi olmak (istisnalar hariç)
• Aylık veya üç aylık KDV beyannamesi vermek
• Yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi vermek

3. Dijital Hizmet Vergisi

Türkiye’de sunulan dijital hizmetlerden elde edilen hasılat üzerinden %7,5 oranında Dijital Hizmet Vergisi alınmaktadır. Bu vergi, Türkiye’de dijital hizmet sunan ve dünya genelinde 750 milyon euro ve Türkiye’de 20 milyon TL’den fazla hasılat elde eden işletmelere uygulanır.

E-ticarette Fikri Mülkiyet Hakları

E-ticaret işletmeleri, fikri mülkiyet haklarına saygı göstermek zorundadır. Bu kapsamda dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

1. Marka Hakları

E-ticaret sitelerinde satılan ürünlerin markalarının izinsiz kullanılması, marka hakkı ihlali oluşturabilir. İşletmeler, satışını yaptıkları markalı ürünler için marka sahibinden izin almak veya yetkili distribütör olmak zorundadır.

2. Telif Hakları

Site içerisinde kullanılan görseller, metinler ve diğer içerikler için telif hakkı sahiplerinden izin alınmalıdır. Özellikle ürün tanıtımlarında ve pazarlama materyallerinde kullanılan içeriklerin telif haklarına dikkat edilmelidir.

3. Patent ve Faydalı Model Hakları

Başkasına ait patentli veya faydalı model belgeli ürünlerin izinsiz satışı, patent ve faydalı model haklarının ihlali anlamına gelir ve hukuki yaptırımlarla karşılaşılabilir.

Sınır Ötesi E-ticarette Hukuki Sorunlar

Uluslararası e-ticaret yapan işletmelerin dikkat etmesi gereken hususlar şunlardır:

1. Uygulanacak Hukuk Sorunu

Sınır ötesi e-ticarette hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı önemli bir sorundur. Genel kural olarak, tüketici işlemlerinde tüketicinin yerleşim yeri hukuku uygulanır.

2. Gümrük ve Vergi Yükümlülükleri

Yurt dışına gönderilen ürünler için gümrük mevzuatına uygun hareket edilmeli ve ilgili vergi yükümlülükleri yerine getirilmelidir. Özellikle Avrupa Birliği ülkelerine yapılan satışlarda, AB’nin KDV düzenlemelerine dikkat edilmelidir.

3. Tüketici Koruma Mevzuatı Farklılıkları

Her ülkenin tüketici koruma mevzuatı farklı olabilir. Yurt dışındaki tüketicilere satış yapan işletmeler, ilgili ülkenin tüketici koruma mevzuatına da uymak zorundadır.

E-ticarette Yaşanan Hukuki Uyuşmazlıklar ve Çözüm Yolları

E-ticarette yaşanan hukuki uyuşmazlıkların çözüm yolları şunlardır:

1. Tüketici Hakem Heyetleri

Belirli bir parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar için tüketici hakem heyetlerine başvurulabilir. 2025 yılı için tüketici hakem heyetlerinde ise 149.000 TL’dir.

2. Tüketici Mahkemeleri

Parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar ile tüketici hakem heyeti kararlarına itirazlar, tüketici mahkemelerinde görülür.

3. Arabuluculuk ve Tahkim

Ticari uyuşmazlıkların çözümünde, arabuluculuk ve tahkim gibi alternatif uyuşmazlık çözüm yolları da kullanılabilir. Bu yöntemler, mahkeme süreçlerine göre daha hızlı ve masrafsız olabilir.

Sık Karşılaşılan Hukuki Riskler ve Önlemler

E-ticarette yasal düzenlemelerin doğru analiz edilmesi önemlidir. Bu kapsamda, E-ticaret işletmelerinin karşılaşabileceği hukuki riskler ve bu risklere karşı alınabilecek önlemler şunlardır:

1. Tüketici Şikayetleri

Risk: Ürün kalitesi, teslimat süresi, iade ve değişim gibi konularda tüketici şikayetleri alınabilir.

Önlem:

• Net ve anlaşılır ürün açıklamaları sunmak
• Gerçekçi teslimat süreleri belirlemek
• Kolay iade ve değişim süreci oluşturmak
• Etkin bir müşteri hizmetleri sistemi kurmak

2. Kişisel Veri İhlalleri

Risk: Müşteri verilerinin sızması veya izinsiz kullanılması durumunda hem idari para cezaları hem de tazminat talepleri ile karşılaşılabilir.

Önlem:

• Kişisel veri işleme envanterleri oluşturmak
• Veri güvenliği için teknik ve idari tedbirleri almak
• Veri işleme süreçlerini düzenli olarak denetlemek
• Personeli kişisel verilerin korunması konusunda eğitmek

3. Haksız Ticari Uygulamalar

Risk: Yanıltıcı reklamlar, haksız fiyatlandırma ve tuzak pazarlama gibi uygulamalar idari para cezalarına neden olabilir.

Önlem:

• Dürüst reklam ve pazarlama stratejileri belirlemek
• Şeffaf fiyatlandırma politikaları uygulamak
• Tüketicileri yanıltıcı ifadelerden kaçınmak
• Promosyon ve kampanyaların koşullarını açıkça belirtmek

4. Fikri Mülkiyet Hakkı İhlalleri

Risk: Başkasına ait marka, patent veya telif haklarının izinsiz kullanımı, hukuki yaptırımlara ve tazminat taleplerine yol açabilir.

Önlem:

• Satılan ürünlerin lisans ve izin durumunu kontrol etmek
• Orijinal içerik üretmek veya içerik kullanımı için izin almak
• Marka tescili ve diğer fikri mülkiyet korumaları için başvuru yapmak
• Tedarikçilerle fikri mülkiyet haklarına ilişkin sözleşmeler yapmak

Sonuç

E-ticaret, işletmeler için büyük fırsatlar sunmakla birlikte, çeşitli hukuki yükümlülükleri ve riskleri de beraberinde getirmektedir. İşletmelerin bu yükümlülükleri yerine getirmeleri ve riskleri önceden öngörerek gerekli önlemleri almaları, hem idari para cezalarından kaçınmaları hem de müşteri memnuniyetini artırmaları açısından büyük önem taşımaktadır.

E-ticaret mevzuatı, teknolojik gelişmeler ve piyasa ihtiyaçları doğrultusunda sürekli güncellenmektedir. Bu nedenle, e-ticaret işletmelerinin yasal düzenlemeleri takip etmeleri ve gerektiğinde hukuki danışmanlık almaları, sürdürülebilir bir e-ticaret faaliyeti için kritik öneme sahiptir.

Sık Sorulan Sorular

E-ticaret sitesi kurmak için hangi izinlere ihtiyacım var?

E-ticaret sitesi kurmak için özel bir izne ihtiyaç yoktur. Ancak, ticari faaliyet yürütmek için vergi kaydı yaptırmanız ve ETBİS’e kayıt olmanız gerekmektedir. Satacağınız ürün veya hizmet türüne göre ek izinler gerekebilir.

Tüketici cayma hakkını ne zaman kullanamaz?

Tüketiciler, kişiye özel üretilen ürünlerde, çabuk bozulan ürünlerde, hijyenik ürünlerde (ambalajı açıldığında), dijital içeriklerde (indirildiğinde) ve süreli yayınlarda cayma hakkını kullanamazlar.

Yurt dışına e-ticaret yapmak için özel bir izin gerekir mi?

Yurt dışına e-ticaret yapmak için özel bir izin gerekmez. Ancak, ihracat mevzuatına uygun hareket etmeli ve gümrük işlemlerini usulüne uygun olarak gerçekleştirmelisiniz.

KVKK ihlali durumunda ne gibi cezalar uygulanır?

KVKK ihlali durumunda, Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından ihlalin türüne göre idari cezaları uygulanabilir. Ayrıca, veri sahipleri tarafından tazminat davaları da açılabilir.

E-ticaret sitesi için hangi sözleşmeler hazırlanmalıdır?

E-ticaret sitesi için mesafeli satış sözleşmesi, üyelik sözleşmesi, gizlilik politikası, çerez politikası, kullanım koşulları ve kişisel verilerin korunması politikası gibi sözleşmeler hazırlanmalıdır.

E-Ticarette Yasal Düzenlemeler yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Lawyer Izmir services encompass a wide range of legal assistance tailored to both individuals and businesses operating in the region. From navigating the complexities of rental and real estate law to facilitating company formation, providing comprehensive contract consultancy, and assisting with work permit acquisitions, legal professionals in Izmir offer expertise to ensure compliance with Turkish legislation and safeguard clients’ interests.​

Lawyer Izmir Rental Law

• Drafting and reviewing residential and commercial lease agreements.

• Resolving disputes between landlords and tenants.

• Representing clients in eviction proceedings and rent adjustment cases

Real Estate Law

• Conducting due diligence for property transactions.

• Assisting with property sales, purchases, and registrations.

• Handling disputes related to property ownership and boundaries

Company Formation and Consultancy

• Advising on the appropriate company structure (e.g., Ltd. Şti., A.Ş.).

• Preparing and filing necessary documentation for company registration.

• Providing ongoing legal support for corporate governance and compliance.​

Contract Consultancy

• Drafting, reviewing, and negotiating various types of contracts.

• Ensuring contracts are legally sound and enforceable under Turkish law.

• Advising on contract disputes and resolution strategies

Work Permit Acquisition

• Guiding foreign nationals through the work permit application process.

• Ensuring compliance with Turkish immigration and labor laws.

• Assisting employers in obtaining necessary permits for foreign employees.​

Litigation and Dispute Resolution

• Representing clients in civil and commercial litigation, as well as offering alternative dispute resolution services.​

Beyond the areas listed above, our law firm provides legal services in a wide range of fields including inheritance law, employment disputes, compensation claims, enforcement proceedings, and more. Whether you are facing a complex litigation process or require preventative legal consultancy, our experienced team is ready to support you with reliable, solution-oriented guidance. For tailored legal advice or to schedule a consultation, feel free to reach out to us directly via WhatsApp — we are here to assist you promptly and professionally.

Lawyer Izmir yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Types of Companies in Turkey

Under the Turkish Commercial Code, businesses can be established in various forms. The most common types are:

1. Limited Liability Company (Ltd. Şti.)

Key Features:

• Shareholders: 1 to 50 individuals or legal entities.

• Minimum Capital: 50,000 TRY.

• Liability: Shareholders’ liability is limited to their capital contribution.

• Management: Managed by one or more managers appointed by the shareholders.

• Suitability: Ideal for small to medium-sized enterprises.​gurcanpartners.com

2. Joint Stock Company (A.Ş.)

Key Features:

• Shareholders: Minimum of 1; no maximum limit.

• Minimum Capital: 250,000 TRY.

• Liability: Shareholders’ liability is limited to their share capital.

• Management: Managed by a Board of Directors.

• Suitability: Suitable for larger businesses, especially those considering public offerings.​

Steps for Company Formation in Turkey

Establishing a company in Turkey involves several key steps:​

• Choose the Company Type: Decide between a Limited Liability Company (Ltd. Şti.) and a Joint Stock Company (A.Ş.) based on your business needs.​

• Register with MERSIS and Obtain a Potential Tax Number: Begin by registering your company through the Central Registration System (MERSIS). For foreign investors, obtaining a potential tax identification number from the relevant tax office is a prerequisite for MERSIS registration. This number is essential for subsequent procedures, including opening a bank account and registering with the trade registry. ​

• Prepare and Sign the Articles of Association: Draft the company’s Articles of Association, which outline the company’s structure and operations. These can be signed either at the Trade Registry Directorate or before a notary public.​

• Deposit the Required Capital: For Joint Stock Companies, at least 25% of the subscribed capital must be deposited into a bank account opened in the company’s name prior to registration. The remaining amount must be paid within 24 months. For Limited Liability Companies, the entire capital can be paid within 24 months following the company’s registration. ​

• Register with the Trade Registry Directorate: Submit all necessary documents, including the signed Articles of Association and proof of capital deposit, to the Trade Registry Directorate to complete the registration process.​

• Register for Taxes and Social Security: After registration, obtain a tax identification number for the company and register with the Social Security Institution if you plan to hire employees.​

• Obtain Necessary Licenses and Permits: Depending on your business activities, you may need to acquire specific licenses or permits from relevant authorities.​

By following these steps, you can successfully establish a company in Turkey. If you require assistance with any part of this process, feel free to contact us for professional support tailored to your business needs.

​To ensure that the company formation process in Turkey is managed correctly and efficiently, seeking the assistance of a qualified lawyer is highly beneficial. A legal professional can guide you through each step, ensuring compliance with Turkish laws and regulations, and help prevent potential issues that may arise during the establishment of your business.​

Company Formation in Turkey yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Bu yazımızda ipotek kaldırma meselesini inceleyeceğiz. Bu kapsamda ipotek nedir? İpotek kaldırma davası nedir? gibi soruları cevaplamaya çalışacağız. İpotek kaldırılması meselesi, alacaklı ve borçlunun anlaşamaması halinde mahkemede çözülmesi gereken bir uyuşmazlık haline gelmektedir.

İPOTEK NEDİR?

İpotek, alacak ödenmediği takdirde hak sahibine ipotek konusu taşınmazı sattırarak bedelinden alacağını elde etme yetkisi veren bir tür taşınmaz rehnidir. İpotek hakkı ilgili taşınmazın tapu sicil kayıtlarına işlenir. Alacaklı eğer borcuna kavuşamazsa icra takibi ile ipoteğin paraya çevrilmesini isteyebilir ve böylelikle ilgili taşınmaz satılarak ipotek bedeli alacaklıya ödenir. Yani ipoteğin amacı sadece alacağı güven altına almaktır.

Uygulamada genelde bankaların vermiş oldukları kredi karşılığında, kredi alacağını teminat altına almak için kredi sahibinin taşınmazları üzerine ipotek koyduğu bilinmektedir.

Türk Medeni Kanunu kapsamında 2 tür ipotek bulunmaktadır. Bunlar ana para ipoteği ve üst sınır ipoteği. Ana para ipoteği alacağın doğmuş ve miktarının belli olması halinde tesis edilen ipotek türüdür. Ana para ipoteğinde yan alacaklar ipotek bedelini aşmış olsa da aşan kısım da ipoteğe dahildir. Örnek vermek gerekirse, bankadan çektiğiniz kredi sebebiyle 200.000 TL ana para ipoteğinin tahsis edildiğini düşünelim. Borcun ödenmemesi halinde bankanın icra takibi aşması durumunda, icra takibi masrafları, karşı vekalet ücreti ve diğer masraflar, 200.000 TL’yi aşsa dahi ipoteğe dahil olacaktır.

Üst sınır ipoteğinde ise ileride doğacak ve doğması muhtemel bir alacağın teminat altına alınması durumu mevcuttur. İpoteğin teminat altına aldığı üst sınır bellidir. Dosya masrafları, karşı vekalet ücreti vb. yan giderler dahil ipoteğe konu tüm teminat ipotek akit tablosunda bellidir.

İPOTEĞİN SONA ERME SEBEPLERİ NELERDİR

İpotek asıl alaca bağlı fer’i nitelikte bir teminattır. Dolayısıyla, ipoteğin geçerliliğini devam ettirebilmesi için asıl alacağın geçerli olması gerekir. Ancak, ipotek tapu kayıtlarına işlenen bir teminat olduğu için, ipoteğin tapu sicilinden terkini sağlanmalıdır.

• İpotek alacaklısının ipoteğin kaldırılması talebinde bulunması
• İpoteğe konu taşınmazın yok olması
• İpoteğe konu taşınmazın kamulaştırmaya tabi tutulması (Ancak bu durumda ipotek hakkı, kamulaştırma bedeline geçer)
• Feragat ya da güvence altına alınmış alacağın sona ermesi,
• İpoteğin süreli olması durumunda sürenin sona ermesi

Yukarıda sayılan sebeplerin birçoğunda örneğin güvence altına alınmış alacağın sona ermesi halinde ipotek maddi anlamda sona erse de kendiliğinden tapudan terkin edilmez. Tapu kayıtlarından silinmediği sürece aynı rehin derecesinde bir başka ipotek kurulamaz.

DAVA AÇMADAN İPOTEK KALDIRMA

Kural olarak, tapu sicilinden ipotek kaldırma için için ipotek alacaklısının bu yönde yazılı bir talebinin bulunması gerekmektedir. Yani, İpotek alacaklısının tapu müdürlüğüne vereceği bir dilekçe ile ipotek kaldırılabilir.

Örnek verecek olursak, bankaya olan 100.000 TL borcunuz sebebiyle bankanın İzmir’de bulunan taşınmazınız üzerine ipotek tesis ettiğini düşünelim. Bu borcun ödenmesi ile birlikte ipoteğe konu asıl alacak ortadan kalkar. İpotek de geçerliliğini maddi anlamda yitirir. Ancak, ipoteğin tapu sicilinden terkini için mutlaka alacaklının muvafakatı ya da talebi gerekmektedir. Şekli anlamda ipotek tapu sicilinden terkin edilene kadar devam eder. Alacaklı, borcun ödenmesine rağmen ipoteğin kaldırılmasını talep etmezse artık bu aşamada mahkeme yolu ile ipotek kaldırma gerekecektir.

SÜRELİ İPOTEK MALİKİN TALEBİYLE KALDIRILABİLİR Mİ?

Kural olarak ipotek kaldırılma isteme hakkı alacaklı üzerinde olsa da, Türk Medeni Kanunu’nun 883. Maddesinde, süreli olarak kurulan ipoteğin malik tarafından kaldırılması koşulları düzenlenmiştir. İlgili madde hükmü aşağıdadır:

“İpotek süreli olarak kurulmuşsa, sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde ipotekli taşınmaz üzerinde 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 150/c maddesinde belirtilen şerhin konulmaması hâlinde ipotek, malikin talebiyle tapu müdürlüğünce terkin edilir.” 

Bu kapsamda, sürenin sona emreis üzerine alacaklı tarafından Kanun’da belirtilen şekilde ve sürede ayrı bir şerh konulmaması halinde malikin talebi üzerine ipotek sicilden kaldırılabilir.

İCRA İFLAS KANUNU 135 UYARINCA İPOTEĞİN KALDIRILMASI

İpoteğin kaldırılması davası ya da uygulamada sıklıkla kullanılan diğer adlarıyla ipoteğin fekki, ipotek kaldırma, ipoteğin terkini davası alacaklı tarafından açılan, ipoteğin tapu sicilinden silinmesini amaçlayan bir davadır.

İpoteğin geçersizliği, sona ermesi vb. sebeplerle ipoteğin kaldırılması talepli davaya geçmeden önce, geçerli olan bir ipoteğin hangi hukuki dayanak ile kaldırılacağını inceleyelim.

İcra İflas Kanunu’nun(“İİK”) 153. Maddesinde ipotek alacaklısının gaip olması, borcu almaktan kaçınması gibi durumlarda ipoteğin terkini meselesini düzenlemiştir. İKK 153. Maddesi kapsamında ipoteğin terkini yapılabilmesi için:

• Alacaklının gaip olması ve yerleşim yerinin meçhul olması veya
• Borcu almaktan ve ipoteği çözmekten imtina etmesi

Gerekir. Bu hallerin varlığı halinde

1. Alacaklı taraf icra dairesine ipoteğin kaldırılması talebini bildirir.
2. İcra dairesi bunun üzerine ipotek alacaklısına bu talebi bildirerek 15 gün içerisinde daireye gelerek parayı almasını ve ipoteği çözdürmesi gerektiğini tebliğ eder.
3. Bu süre içerisinde alacaklı gelmezse ya da geçerli bir sebep göstermeksizin parayı almaktan imtina eder ya da ipoteği kaldırılmazsa ve borçlu ipotek borcunu icra dosyasına yatırırsa dosya icra mahkemesine verilir
4. İcra mahkemesi tarafından ipoteğin kaldırılmasına karar verilir. Yatırılan para alacaklı adına tutulur.

Yukarıda belirtilen hukuki yol ile ipoteğin kaldırılması halinde ipoteğin geçersiz olduğu, yolsuz tescil yapıldığı gibi sorunlar yoktur. Basitçe, ipotek borçlusu ilgili şartların mevcudiyeti halinde ipotek bedelini depo ederek ipoteğin kaldırılmasını sağlayabilir.

İPOTEĞİN KALDIRILMASI DAVASI

İpoteğin kaldırılması davasının kabulü için belli başlı hukuki sebeplerin mevcut olması gerekmektedir. Bu davayı açmadan önce ipoteğin, ipoteğe konu alacağın doğru bir şekilde incelenmesi önemlidir. Nitekim, nispi harca tabi olan bu davalarda karşı vekalet ücreti ve harçlar oldukça yüksek olabilmektedir. Dolayısıyla, haksız bir ipoteğin kurulduğunu düşünüyorsanız mutlaka bir avukatla hareket etmenizi öneririz.

Esasında, ipoteğin kaldırılması davasının açılması için yolsuz bir tescilin bulunması yeterlidir. Bu yolsuz tescil ise birçok farklı sebepten kaynaklanabilir. Tescil baştan itibaren yolsuz olabileceği gibi sonradan da geçersiz hale gelebilir.

İpoteğin kaldırılması için gerekli hallerin bazıları aşağıda sıralanmıştır:

• Güvence altına alınan alacağın geçersiz olması,
• Güvence altına alınan alacağın sona ermesi
• İpotek sözleşmesinin geçersiz olması,
• Malikin taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisinin bulunmaması ya da tasarruf yetkisinin kısıtlanması,

Güvence Altına Alınan Alacağın Geçersiz Olması

İpoteğin geçerli olabilmesi için ipoteğe konu alacağın da geçerli olması gerekmektedir. Bu kapsamda, ahlaka aykırı sebeplerle meydana gelen borç geçersiz olacağından bu sebeple ipotek kurulduysa ipotek de geçersiz olacaktır. Uygulamada genellikle, muvazaalı işlemler sebebiyle tescil edilen ipoteklerin geçersizliği söz konusu olmaktadır. Örnek vermek gerekirse, alacaklılardan mal kaçırma maksadıyla bir kişinin kendi evi üzerine ipotek koydurması halinde aradaki ilişki geçersiz olacağından ipotek de geçersiz olacaktır.

Objektif kusursuz ifa imkansızlık halinde de borç ilişkisi geçersiz hale geleceğinden bu kapsamda konulmuş ipotek de geçersiz olacaktır. Bu durumda arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde gündeme gelebilmektedir. Örneğin, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi sebebiyle bir taşınmaza ipotek konulması halinde, sonradan ilgili arsada kaynak suyu çıkması sebebiyle ifa imkansız hale geldiğinde; sözleşme sebebiyle konulan ipoteğin de geçersiz hale gelmesi gündeme gelecektir.

GÜVENCE ALTINA ALINAN ALACAĞIN SONA ERMESİ

İpoteğe konu alacağın ödenmesi yani ifası, tarafların ibralaşması, borcun yenilenmesi, alacaklı ile borçlu sıfatının birleşmesi, ifa imkansızlığı gibi sebeplerle borç sona erebilir. Bu durumda, ipoteğin tapudan terkinini sağlamak için, eğer alacaklı taraf ile anlaşarak ipoteğin kaldırılması mümkün değilse, dava açılması gerekecektir.

İPOTEK SÖZLEŞMESİNİN GEÇERSİZ OLMASI

İpotek sözleşmesi resmi şekle tabi bir sözleşmedir. Geçerli olabilmesi için malikin talebi üzerine mutlaka tapu memuru tarafından tescili yapılması gerekir. Şekil şartına uyulmadan yapılan sözleşme geçersiz olacaktır.

Malikin yanılma, korkutma, aldatma, aşırı yararlanma gibi sebepler ile ipotek tescil ettirmesi de iptale konu olacaktır. Nitekim, ipotek sözleşmesinin temeli geçersizdir. Bunun için borçlu malikin iddiasını ispatlaması gerekecektir. Benzer şekilde ehliyetsiz biri tarafından yapılan sözleşme de geçersiz olacaktır. Örneğin, 18 yaşının altında bir kişinin ipotek tesis etmesi geçersiz olacaktır.

Malikin Taşınmazlar Üzerinde Tasarruf Yetkisinin Bulunmaması ya da Tasarruf Yetkisinin Sınırlanması

İpoteğin geçerli olabilmesi için işlemi yapan malikin tasarruf yetkisinin bulunması şarttır. Bazı durumlarda bu işlem malik adına vekaletname ile yapılır. Geçersiz vekaletname ile yapılan işlemlerin bu sebeple iptali gündeme gelebilir.

Ayrıca, aile konutu şerhi bulunan taşınmazlarda alacaklı lehine ipotek tesis edilebilmesi için eşin de icazeti gerekmektedir. Sadece bir eş tarafından verilen ipotekler bu sebeple geçersiz olacaktır.

Yukarıda sayılan tüm hallerde ispat yükü DAVACI üzerindedir. Yani davacı ipoteğin geçersiz olduğunu ispatlamakla mükelleftir.

İpotek kaldırılma davası açma süresi var mı?

İpoteğin kaldırılması davası açılması için herhangi bir zamanaşımı ya da hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Bu dava herhangi bir zamanda açılabilir.

İpotek Kaldırılma Davası Kimler Tarafından Açılabilir?

İpoteğin kaldırılması davası hak sahibi tarafından açılabillir. Yani, ipotekli taşınmazın mevcut maliki tarafından açılması gerekir. Eski malik tarafından bu dava açılamaz. Eski malik tarafından daha önce dava açılmış ve bu sırada taşınmaz devredilmişse yeni malik davanın tarafı olacaktır.

Taşınmazda paylı mülkiyet bulunması halinde her paydaş kendi payı için bu davayı açabilir. Miras yoluyla geçmiş olan taşınmazlarda ise paylaşım yapılmadıysa elbirliği ile mülkiyet bulunmaktadır. Bu halde davanın tüm ortaklar tarafından açılması gerekir.

Bu dava ipotek alacaklısı aleyhine açılır. İpotek alacaklısı belli değilse tapu müdürlüğü taraf olarak gösterilebilir.

İpotek kaldırılma davası görevli ve yetkili mahkeme neresidir?

İpoteğin kaldırılması davası malvarlığını ilgilendirdiği için görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Ancak, belli başlı hallerde özel mahkemeler de görevli olabilir. Örneğin aile konutundan kaynaklı ipoteğin kaldırılmasında görevli mahkeme aile mahkemesi olacaktır.

Asıl ilişki tüketici işlemi barındırıyorsa, bu halde açılacak davada görevli mahkeme tüketici mahkemesi olacaktır. Örnek vermek gerekirse, tüketici kredi çeken ve zamanında ödeyen bir kişinin bu kapsamda açacağı ipoteğin kaldırılması davasında görevli mahkeme tüketici mahkemesi olacaktır.

İPOTEK KALDIRMA yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Belirli süreli iş sözleşmesi- İz Partners Hukuk

Bu yazımızda, işçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesinin belirli bir süre ile sınırlı olarak yapılması hali, koşulları ve geçerliliğini inceleyeceğiz. Bu sözleşme, Kanun’da bazı hallerin mevcudiyeti halinde yapılması mümkün olan bir sözleşme türü olup, hangi durumlarda yapılabileceğini aktarmaya çalışacağız.

Belirli süreli iş sözleşmesi nedir?

Kural olarak, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında yapılan iş sözleşmeleri, herhangi bir süreye tabi olmayan belirsiz süreli sözleşmelerdir. Belirli süreli iş sözleşmesi 4857 sayılı İş Kanunu’nun 11. Maddesinde düzenlenmiştir;

“İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde sözleşme belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir.”

Örneğin, bir iş sözleşmesi içerisinde iş akdi süresinin 1 yıl olarak belirlenmesi halinde bu bir belirli süreli iş sözleşmesi olacaktır. Fakat, bir iş sözleşmesinin belirli süreye bağlanması için İş Kanunu’nun 11. Maddesinde belirtilen objektif koşulların varlığı aranmaktadır.

Belirli süreli iş sözleşmesinin şartları nelerdir?

Bu sözleşmenin yapılabilmesi için bazı koşulların mevcut olması gerekmektedir. Bu koşullar şu şekildedir:

• İşin niteliği gereği belirli bir süreli olmalıdır.
• Sözleşmenin belirli bir işin tamamlanmasına yönelik olması gerekir.
• Belirli bir olgunun ve objektif koşulların ortaya çıkması gerekir.

Bu kavramların oldukça soyut olduğunu biliyoruz. Bu nedenle, örnek vererek ve detaylandırarak hangi koşullarda yapılabileceğini ifade edeceğiz.

İşin niteliği gereği belirli bir süreli olmalıdır.

Bir iş yerinde, hali hazırda çalışan işçi sayısı ile karşılanamayacak kadar, sadece belirli süreliğine gelecek iş, proje, sipariş bulunuyorsa; işin niteliği gereği belirli bir süreden bahsedilebilir. Örneğin, normalde bir iş yerinde yılda 300 adet elektrik direği üretimi yapılıyor. Fakat, gelen siparişler nedeniyle 1 yıl içerisinde 1000 adet elektrik direği üretimi yapılması gerekti. 1 yıl sonunda bu siparişler son bulacak, bu durumda belirli süreli işten söz edilebilir.

Sözleşmenin belirli bir işin tamamlanmasına yönelik olması gerekir.

Belirli süreli iş akdi kurulurken işçi ile işveren arasında yapılacak sözleşmede açık bir şekilde hangi işin yapılması adına iş akdinin kurulduğu ifade edilmelidir. Nitekim, Bu sözleşme İş Kanunu kapsamında istisnai bir sözleşme türüdür. Bu yazıda daha önce verilen örnekten ilerleyecek olursak, 1000 adet elektrik direğinin üretiminin yapılması amacıyla sözleşmenin kurulduğu ifade edilmelidir.

Belirli bir olgunun ortaya çıkması gerekir.

İşletmenin normal faaliyetine dahil olmayan veya sürekli devam etmekte olan mutat durum dışında geçici iş gücüne ihtiyaç duyulması belirli bir olgu olarak kabul edilebilir. 300 elektrik direği üretimi kapasitesinden, birden bire 1000 elektrik direği üretimi gerekliliği doğrudan belirli süreli iş akdi kurulması için haklı sebep vermez. Bakılacak husus, işletmenin gerçekten mevcut kapasitesiyle bu işi yapıp yapamayacağı ve bu sözleşme kapsamında işe alınan kişilerin gerçekten sadece ilgili projede çalışıp çalışmadığı gibi hususlardır.

Bu sözleşmenin istisnai olmasının sebebi, işverenlerin sürekli olarak belirli süreliğine işçiler ile iş akdi kurarak sonrasında kısa bir sürede iş akdinin sonlandırılmasını önlemektir. Burada işçi lehine yorum ilkesi gündeme gelmektedir. Dolayısıyla, belirli süreli iş sözleşmesinin geçerliliği için yukarıda belirtilen tüm şartların doğru bir şekilde incelenmesi gerekir.

Belirli süreli iş sözleşmesi zincirleme şeklinde birden fazla kez yapılabilir mi?

Bu sözleşme kural olarak, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla kez üst üste yapılamaz. Aksi halde bu iş sözleşmesi başlangıcından itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi niteliğinde kabul edilir. Burada belirtilen esaslı neden yukarıda izah edilen unsurların oluşması yani, işin niteliği gereği belirli süre olması, sözleşmenin belirli bir işin tamamlanmasına yönelik olması ve belirli bir olgunun ortaya çıkması koşullarının oluşmasıdır. Örneğin, belirli süreli iş sözleşmesinin kurulduğu tarihte sadece 1 sene süreceği öngörülen projenin, daha sonrasında 1 sene daha uzamak zorunda kalması halinde belirli süreli iş sözleşmesinin zincirleme şeklinde yapılması mümkün hale gelebilir.

Belirli süreli iş sözleşmesi ile belirsiz süreli iş sözleşmesi arasındaki farklar ve benzerlikler

• Belirli sürelide işçi iş güvencesi hükümlerinden faydalanamaz. Yani, işe iade davası açamaz
• Belirsiz süreli iş sözleşmesinde koşulların oluşması durumunda 1 yıllık çalışma üzerindek kıdem tazminatı hakkı doğabilir.
• Sürenin sona ermesi nedeniyle belirli sürelinin bitmesi halinde kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanılmaz.
• Belirli sürelide ihbar süresi bulunmamaktadır.
• Belirli süreli sözleşme, haklı bir neden olmadıkça, süresinden önce sona erdirilmesi mümkün değildir. Aksi halde taraflar tazminat ödemek zorunda kalabilir.

Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi halinde kıdem tazminatına hak kazanılabilir mi?

Öncelikle şu hususu izah etmek gerekir. Uygulamada yapılan birçok belirli süreli sözleşme, İş Kanunu’nun 11. Maddesinde belirtilen şartları taşımamaktadır. Dolayısıyla, bu sözleşmelerin çoğu, her ne kadar belirli süreli yapılmış olsa da yargılama aşamasında belirsiz süreli iş sözleşmesi olarak kabul edilebilmektedir. Bu gibi durumlarda, işçinin kıdem tazminatını talep etmesi mümkündür. Bu değerlendirmenin bir avukat tarafından yapılması oldukça faydalı olacaktır.

Bunun haricinde, belirli süreli sözleşmenin süresi sonunda sona ermesi durumunda kıdem tazminatına hak kazanılmaz.

Belirli Süreli İş Sözleşmesinde İhbar Tazminatı İstenebilir Mi?

İhbar tazminatı, iş akdinin belirsiz süreli iş sözleşmelerinde işveren tarafından herhangi bir haklı neden olmaksızın ve bildirim sürelerine uymaksızın feshedilmesi halinde gündeme gelen bir tazminat türüdür.

Belirli süreli sözleşmede, sözleşme sürenin sonunda kendiliğinden ortadan kalkmaktadır. Esasında, belirli süreli sözleşmede, süre sonunda sözleşme feshedilmemekte, kendiliğinden ortadan kalkmaktadır.

Belirli Süreli İş Sözleşmesinin Sona Ermesi Halinde İşsizlik Maaşı Alınabilir Mi?

İşsizlik maaşının şartlarının oluşması halinde işsizlik maaşına hak kazanılabilir. Sözleşmenin türünün belirli süreli olması buna engel değildir.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 25.09.2014 tarihli ve 2014/21722 E., 2014/25696 K. sayılı kararında özetle;

“Somut olayda davacı uçak mekanik montajcısı olup taraflar arasında düzenlenen iş sözleşmesinde davacının PD-II projesinde; bu projede meydana gelebilecek duruklama, yavaşlama veya ertelemelerde F-16 MSM Projelerinde,01.01.2013-31.12.2013 tarihleri arası görev yapacağının, belirtilen süre sonunda iş sözleşmesinin herhangi bir ihbar ve bildirime gerek kalmaksızın kendiliğinden sona ereceğinin düzenlendiği, davalı şirketin aldığı proje bazlı işlerin bitiminde o projede istihdam edilen işçinin yaptığı işin de tamamlanmış olacağı, davacının yaptığı işin gereği olarak kendisiyle belirli süreli hizmet sözleşmesi yapılmasını gerektirir nesnel bir nedenin bulunduğu açıktır. Bu nedenle taraflar arasındaki iş sözleşmesinin belirli süreli olduğu dikkate alınarak iş güvencesi hükümleri kapsamına girmeyen davacının açtığı davanın reddi gerekirken yazılı gerekçeyle kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 2015/18299 E. 2016/14171 K. Sayılı 10.05.2016 tarihli kararında özetle;

“Dosya içeriğine göre, davacının ASO 2. ve 3. OSB METES PROJESİ projesi kapsamında teknik uzman olarak işe alındığı anlaşılmaktadır. Davacının iş sözleşmesi davalı işverence feshedilmiştir.

Davacının teknik uzman olarak çalıştığı ASO 2. ve 3. OSB Mesleki Test ve Sertifikalandırma Merkezi projesinin incelenmesinde, iki yıl olarak planlandığı ve bu çerçevede yürütüldüğü, projenin büyük bir kısmının Avrupa Birliği tarafından finanse edildiği anlaşılmaktadır.

Davacı ile imzalanan 25.05.2011 tarihli iş sözleşmesinde davacının proje kapsamında teknik uzman (teknik öğretmen) olarak çalışacağı belirtilmiş olup sözleşmenin diğer hükümlerinin incelenmesinde ve davalının yaptığı işin proje dâhilinde olduğu gözetildiğinde, sözleşmenin belirli süreli yapılmasını gerektirir belirli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşulların bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu sebeple taraflar arasındaki iş sözleşmesinin belirli süreli olarak kabul edilmesi gerekir. Bu durumda, ihbar tazminatının reddi yerine, hatalı değerlendirme ile kabulüne dair yazılı şekilde karar verilmesi doğru değildir.”

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 23.12.2019 tarihli ve 2017/25730 E., 2019/24001 K. sayılı kararında;

“Diğer taraftan, belirli süreli iş sözleşmeleri sözleşmenin niteliği gereği fesih ile değil, sürenin bitimi ile sona erdiğinden; belirli süreli iş sözleşmelerinde belirsiz süreli iş sözleşmelerine özgü bildirimli fesih yapılamaz. İhbar tazminatı ise, bildirim süresinin hiç veya kısmen uyulmamasının yasal sonucudur.”

Yargıtay İçtihatları Birleştirme BGK, 23.02.2018 tarihli ve 2017/1 E., 2018/2 K. sayılı kararında özetle;

“Gerçekten belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışanlar, eğer iş sözleşmesi sürenin bitimi ile kendiliğinden sona ermişse, kıdem tazminatına hak kazanamadıkları gibi, belirsiz süreli iş sözleşmeleri için öngörülmüş olan bildirim öneli belirli süreli iş sözleşmeleri için uygulanmaz. Bunun gibi, belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışanlara bildirim öneli verilmediği gibi, bu sözleşmeyle çalışanlar bildirim önelleri içinde herhangi bir ücret kesintisi yapılmadan işçiye verilmesi gereken iş arama izninden de yararlanamazlar. Daha da önemlisi belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışanlar iş güvencesinin kapsamına girmezler. Bir başka deyişle belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçiler işe iade davası açamazlar”

Detaylı bilgi için tarafımızla iletişime geçebilirsiniz.

Belirli Süreli İş Sözleşmesi yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

İlamsız icra takibi nasıl başlatılır- İz Partners Hukuk Bürosu

İlamsız icra takibi, bir alacağın tahsilatı için başvurulan bir yasal süreçtir. Alacaklı bir kişi veya kurum, borçlunun ödeme yapmaması durumunda bu süreci başlatarak alacağını tahsil etmeyi amaçlar. Bu yazımızda, ilamsız icra takibinin ne olduğu, nasıl başlatılacağı, ödenecek harçlar gibi birçok hususa yer verilecektir.

İlamsız icra takibi nedir

Kural olarak bir kişinin hakkı yerine getirilmez ya da ihlal edilirse, bu kişi mahkemeye başvurarak bu ihlalin önüne geçilmesini veya hakkın iade edilmesini talep eder. Mahkeme tarafından yapılan yargılama neticesinde verilen karar ilam niteliğindedir. Bu karar ile birlikte, ilamlı icra yoluna başvurulur.

İlamsız icra takibinde ise, bir mahkeme kararı ya da ilam niteliğinde belge bulunmamaktadır.(Örneğin noter senedi) Bu durumda, bir kişiden alacağını tahsil etmek isteyen bir kişi ilamsız icra başlatabilir.  Bu yöntemde, daha öncesinde alacağın ya da hakkın bir mahkeme kararı ile hüküm altına alınmış olunması gerekmez. Alacaklı doğrudan icra dairesine başvurarak, herhangi bir belgeye bile dayanmaksızın, alacağını borçludan talep edebilir.

İlamsız icra takibi türleri nelerdir?

Kural olarak, ilamsız icra takibine sadece para ve teminat alacakları için başvurulabilir. Aşağıda, ilamsız icra takibi yolları belirtilmektedir.

• Genel haciz yolu (İİK m.46-144)
• Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu (İİK m. 167-176)
• Kiralanan taşınmazın tahliyesi (İİK m. 269-269d)
• Kira süresinin bitmesi sebebiyle (İİK m. 272-275)
• Rehnin paraya çevrilmesi yolu ile ilamsız takip (İİK. 145-150D)

Genel olarak uygulamada, bir para alacağının tahsili için genel haciz yolu ile ilamsız takip yapılmaktadır. Örneğin, bir kişinin size 20.000 TL borcu olduğunu düşünelim. Bu borcun herhangi bir şekilde kambiyo senedine (poliçe,çek,bono) ile teminat altına alınmadığı ya da bu borç için bir rehin sözleşmesi yapılmadını düşünelim. Bu durumda alacaklı, genel haciz yolu ile ilamsız icra takibi başlatarak 20.000 TL alacağını borçludan icra yoluyla talep edebilir.

İlamsız icra takibini aşamaları nelerdir?

İcra teşkilatının temel organı, icra işlerinde birinci derecede görevli olan icra dairesidir. Hangi takip yoluna başvurulmak istenirse istensin, takip icra dairesine başvuru ile başlar. Aşağıda, genel haciz yolu ile ilamsız icra takibi süreci ifade edilmektedir.

• Takip talebi icra dairesine gönderilir.İcra dairesi takip talebini alır.
• Takip talebini alan icra dairesi, ilamsız icralarda ödeme emri düzenleyip borçluya tebliğ eder.  
• Takip talebi borçluya tebliğ edildikten sonra borçlu tarafından 7 gün içerisinde icra takibine ve borca itiraz edilebilir.
• İcra takibine itiraz edilmediyse, alacaklının talebi üzerine icra takibi kesinleştirilir.
• Takip konusu para ve teminat alacağına ilişkin ise, borçlunun malları alacaklının talebi üzerine haczedilip satılır
• Koşullar oluştuğunda sıra cetveli düzenler.
• Satıştan elde edilen parayı alacaklıya öder veya alacaklılar arasında paylaştırır.
• Gerekirse alacaklıya alacağının ödenemeyen kısmı için aciz belgesi verir.

İlamsız icra takibi nasıl başlatılır?

Bu yazımızda, genel haciz yolu ile ilamsız icra takibinin nasıl başlatılacağı ifade edilmektedir. Her ilamsız icra yolunun başlatılma sürecinde birbirinden farklı aşamalar, farklı itiraz süreleri bulunduğunu belirtmek gerekir. Bu nedenle, icra takibi başlatılmadan önce herhangi bir hak kaybına uğranılmaması adına bir avukattan destek alınması oldukça faydalı olacaktır.

Yetkili icra dairesi belirtilmek üzere bir takip talebi hazırlanır.

Takip talebi içerisinde;

• Alacaklının Kimliği ve Adresi,
• Borçlunun kimliği ve adresi
• Varsa vekillerin kimliği ve adresi
• Ana para alacak tutarı ve faizi
• Senet veya Senet yoksa borcun sebebi
• Alacaklının ismi soyismi ve imzası

Takip talebi hazırlanırken, faiz tutarının doğru girilmesi oldukça önemlidir. İki tür faiz bulunmaktadır. Birincisi takip öncesi faiz, diğeri takip sonrası faiz. İcra takibi başlatılmadan önce bir borç muaccel olmuş ve buna rağmen zamanında ödenmediyse ilgili borca karşı takip öncesi faiz işletilebilir. Bu takip öncesi faizin doğru hesaplanarak takip talebinde belirtilmesi gerekir. Aksi taktirde, borçlunun itirazı neticesinde dava aşamasında karşı vekalet ücreti ve yargılama giderlerine maruz kalınması söz konusu olabilir.

Yetkili icra dairesi nasıl belirlenir?

İlamsız icra takiplerinde genel yetkili icra dairesi borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesidir. İcra ve iflas hukukunda genel yetki kurallarında Hukuk Muhakemesi Kanunu’nun 5 ila 17. Maddesinde belirlenmiş yetki kuralları uygulanmaktadır. Bu nedenle, her olay özelinde yetkili icra dairesinin belirlenmesi oldukça önemlidir. Peki, yetkisiz icra dairesinde icra takibi başlatılıras ne olur? Bu durumda, borçlunun yetki itirazında bulunup bulunmadığına göre sorunun cevabı değişmektedir. Eğer borçlu yetki itirazında bulunmuş ise alacaklı tarafından icra dairesine dosyanın yetkili icra dairesine gönderilmesi talebinde bulunulması gerekir. Eğer böyle bir itiraz yoksa, yetkisiz icra dairesinde icra takibi görülecektir. Fakat, kesin yetki halleri için bu usul geçerli değildir.

• Sözleşmeden doğan para borçlarında sözleşmenin ifa edileceği yer icra dairesinde de takip başlatılabilir.
• Haksız fiil kaynaklı icra takiplerinde haksız fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği yahut gelme ihtimalinin bulunduğu ya da zarar görenin yerleşim yer icra dairesi de yetkilidir
• Sözleşmeye dayalı takiplerde, sözleşme içerisinde bir yetkili icra dairesi belirlenebilir. Bu durumda, bu icra dairesi de yetkilidir.

İlamsız icra takibi takip talebi örneği

Aşağıda, ilamsız icra takibine ilişkin bir takip talebi örneği yer almaktadır. Her olay özelinde; takip talebinde belirtilen hususların değiştirilmesi gerektiğini belirtelim. İcra takibi başlatmadan önce mutlaka bir avukata başvurunuz.

İlamsız icra takibi başlatılırken ödenen harçlar nelerdir?

Bir ilamsız icra takibi başlatılırken ödenecek harcın tutarı, alacağın tutarına  göre değişebilmektedir. İcra takibi başlatılırken alınan harçlar aşağıda ifade edilmiştir.

• İcraya başvurma harcı (2023 yılı için 179,90 TL’dir)
• Peşin Harç (Alacağın binde beşi oranında)
• Eğer bir vekil ile icra takibi başlatılıyorsa vekalet pul ve harcı

Bunların yanı sıra tebligatın yapılabilmesi için posta masrafının da yatırılması gerekir.

İlamsız icra takibine nasıl itiraz edilir?

Evime ödeme emri geldi ne yapmalıyım? Nasıl itiraz edebilirim? Şeklinde sorular sıklıkla gündeme gelmekte ve borcu olan kişiler bu aşamada ne yapacağını tam olarak bilmediğinden hak kayıplarına maruz kalmakta, haciz tehditi altında yaşamaktadır. Bu nedenle, ilamsız icra takibine nasıl ve hangi zaman içerisinde itiraz edilmesi gerektiğini bilmek önemlidir.

Bir ilamsız icra takibi başlatıldığında, icra dairesi tarafından ödeme emri düzenlenir. Esasında, tebliğ edilen bu ödeme emri içerisinde, kaç gün içerisinde itiraz edilmesi gerektiği ve itirazın nereye yapılması gerektiği ifade edilmektedir. Genel haciz yolu ile başlatılan ilamsız icralarda, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içerisinde, ödeme emrini gönderen icra dairesine itiraz edilmelidir. İtiraz dilekçe yolu ile yapılabileceği gibi sözlü olarak da yapılabilir. Fakat, dilekçe yolu ile itiraz edilmesi ve itiraz edilirken imza, borç, faiz tutarları gibi tüm unsurlar nazara alınarak itiraz hazırlanması oldukça önemlidir.

İlamsız icra takibi nasıl başlatılır yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Bu yazımızda, kira sözleşmesinin tapuya şerh edilmesi, tapuya şerh edilen kira sözleşmesinin önemi hakkında bilgi paylaşılacaktır. Kira sözleşmesinin tapuya şerhi, kiracının kira sözleşmesinden doğan haklarını üçüncü kişilere karşı koruyan çok önemli bir müessesedir. Ev sahibim evini satıyor, yeni ev sahibinin beni evden çıkartmasını nasıl engelleyebilirim? Gibi sıklıkla sorulan soruların cevabı da kira sözleşmesinin tapuya şerh edilmesinde yatmaktadır.

Kira sözleşmesinin tapuya şerhi nedir?

Kira sözleşmesinin tapuya şerhi, kira ilişkilerinin taşınmaz mal (gayrimenkul) üzerindeki kayıtlarda yer almasını sağlamak amacıyla tapu sicilinde yapılabilen bir işlemdir. Kira sözleşmesinin tapuya şerhi, kiracının taşınmazı kiralamış olduğunu ve kiracının kiracı olduğunu resmi olarak belgelemek için kullanılır.

Kira sözleşmesinin tapuya şerhinin dayanağı nedir?

Kira sözleşmesinin tapuya şerhinin iki yasal dayanağı bulunmaktadır:

• Türk Borçlar Kanunu 312: “Taşınmaz kiralarında, sözleşmeyle kiracının kiracılık hakkının tapu siciline şerhi kararlaştırılabilir”
• Türk Medeni Kanunu 1009: Arsa payı karşılığı inşaat, taşınmaz satış vaadi, kira, alım, önalım, geri alım sözleşmelerinden doğan haklar ile şerhedilebileceği kanunlarda açıkça öngörülen diğer haklar tapu kütüğüne şerhedilebilir.

İlgili maddeler kapsamında, bir kira sözleşmesinin tapuya şerh edilebileceği anlaşılmaktadır.

Kira sözleşmesinin tapuya şerh edilmesinin önemi nedir?

Kira sözleşmesinin tapuya şerh edilmesinin en önemli sebebi, konut ve çatılı iş yeri kiralarında yeni malikin TBK 351/I’e dayanarak gereksinim nedeni ile kira sözleşmesini feshetmesini engellemektir.

Bilindiği üzere, kira sözleşmesi devam ederken, mülk sahibi ilgili taşınmazı başka bir kişiye satarsa, evin yeni maliki Türk Borçlar Kanunu’nun 351. Maddesi kapsamında belirtilen süre içerisinde ihtarname göndererek ve dava açarak kiracıyı tahliye edebilir. Fakat, eğer kira sözleşmesi tapuya şerh edilmişse, bunu bilerek satın alan yeni malikin TBK’nın 351. Maddesi kapsamında tahliye davası açması söz konusu değildir. Bu durumda kiracıya büyük bir avantaj sağlamaktadır.

Kira sözleşmesinin tapuya şerh edilmesi TBK 350 kapsamında tahliyeyi engeller mi?

Türk Borçlar Kanunu’nun 350. maddesi kiraya verenden kaynaklanan sebeplerle kira sözleşmesinin sona erdirilmesi durumunu düzenlemektedir. Bu sona erme durumu bazı şartlara bağlanmıştır.

• Malikin kendisinin ve Kanun’da belirtilen yakınlarının gereksinimi
• Kiralananın yeniden inşası, onarımı vb. durumlar

Bu durumların oluşması halinde, kiraya veren belirli süreli kira sözleşmesinde sürenin sonunda; belirsiz süreli sözleşmelerde fesih dönemleri dikkate alınarak kira sözleşmesi feshedilebilir.

Peki, kira şerhi yeni kiraya verenin TBK 350 kapsamında açacağı gereksinim sebebiyle tahliye davası açabilir mi? Doktrindeki baskın görüş, kira şerhinin TBK 350 kapsamında açılacak gereksinim sebebiyle tahliye davasının açılamayacağı görüşündedir. Fakat aksi yönde görüşlerin de bulunduğunu belirtmekte fayda vardır.

Kira şerhi nasıl konulur?

Kira şerhinin konulabilmesi için kira sözleşmesinin taraflarının birlikte tapuya giderek kira sözleşmesini tapuya şerh edilmesi yönünde talepte bulunmaları gerekmektedir.

Kira sözleşmesi içerisinde taraflardan her birinin kira sözleşmesinin tapuya şerh edilebileceğine dair hüküm varsa, her iki tarafa ihtiyaç olmadan da kira sözleşmesi tapuya şerh edilebilir.

Kira şerhi, kira sözleşmesinin süresi kadar konulabilir. Örneğin, kira sözleşmesi 1 yıllık yapıldıysa, kira şerhi ancak 1 yıl olarak konulabilir. Fakat, kira sözleşmesinde kira şerhinin her yenileme yılında yenilenebileceğine dair hüküm bulunması halinde; kira şerhinin yenilenmesi için talepte bulunulabilir.

Kira şerhinin masrafı ne kadardır?

• Kira sözleşmesi için damga vergisi alınır. Kira sözleşmesinin yıllık tutarının binde 1.5 oranında damga vergisi alınır.
• Tapu müdürlüğü tarafından belirlenen tarifeye göre ücret alınır.

Kira Sözleşmesinin Tapuya Şerhi İçin Gerekli Belgeler

Kira sözleşmesinin tapuya şerhi için gerekli belgeler, ülkenizin ve ilinizin tapu sicil müdürlüğü tarafından belirlenen yönetmeliklere ve gereksinimlere bağlı olarak değişebilir. Ancak genel olarak, aşağıda verilen belgeler kira sözleşmesinin tapuya şerhi için istenebilecek temel belgelerdir:

• Kira Sözleşmesi: Kira sözleşmesinin aslı veya noter onaylı kopyası gereklidir. Sözleşme, kiracının ve ev sahibinin kimlik bilgilerini, taşınmazın adresini, kira süresini, kira bedelini, ödeme koşullarını ve diğer önemli şartları içermelidir.
• Kimlik Belgeleri: Kiracı ve ev sahibinin kimlik belgeleri, genellikle nüfus cüzdanı veya pasaport gibi resmi belgelerle temsil edilir. Kimlik belgeleri, tarafların kimliğini doğrulamak için kullanılır.
• Tapu Kaydı: Taşınmazın tapu kaydı ve mülkiyet belgeleri, tapuya şerh işleminin gerçekleştirilmesi için gereklidir. Bu belgeler, taşınmazın sahibini ve üzerindeki hakları belirlemeye yardımcı olur.
• Tapu Harcı ve İşlem Ücretleri: Tapuya şerh işlemi için ödenmesi gereken harçlar ve işlem ücretleri olabilir. Bu ücretler ülkenizin ve ilinizin tapu sicil müdürlüğü tarafından belirlenen tarifeye göre değişebilir.
• Vekaletname (Opsiyonel): Taraflardan herhangi biri, bir vekaletname aracılığıyla başkasını temsil ediyorsa veya işlemi başkası adına gerçekleştiriyorsa, ilgili vekaletname gereklidir.

Bu işlemin eksiksiz şekilde tamamlanması adına bir avukata danışmanız faydalı olabilir. Bu nedenle, danışmanlık için tarafımızla iletişime geçebilirsiniz.

Kira Şerhi Nasıl Kaldırılır?

• Kira şerhinin kaldırılması için kira şerhinin yapıldığı gibi öncelikli olarak tapu müdürlüğüne başvurulmalıdır.
• Kira sözleşmesinin dolması halinde kira şerhi kendiliğinden kalkacaktır.

Kira sözleşmesinin tapuya şerhi yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Yabancı ülkedeki taşınmazlarda miras hakkı- İz Partners Hukuk

Türkiye dışında mal varlığı bulunan insanların, bu mal varlığının mirasa hangi şekilde dahil edileceği sorusu bulunmaktadır. Bu yazımızda, bir Türk vatandaşının Türkiye dışında bulunan taşınmazların terekeye dahil olup olmadığı, saklı pay hesabında esas alınıp alınmayacağı sorularına yanıt verilecektir.

Yabancı ülkede bulunan taşınmazlarda miras hakkı nedir ve Yabancı ülkede bulunan bir Türk vatandaşının mal varlığı mirasa dahil edilir mi?

Bu sorunun yanıtlanabilmesi için öncelikle Milletler Arası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 20. Maddesinin incelenmesi gerekmektedir. MOHUK’un 20. Maddesinde;

•  Miras ölenin millî hukukuna tâbidir. Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır.
• Mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tâbidir

MOHUK’ta yer alan düzenleme uyarınca, miras ölenin milli hukukuna tabidir. Yani, Türk vatandaşının vefat etmesi halinde milli hukuku Türk hukuku olacağından, Türk hukukundaki hükümlerin incelenmesi gerekmektedir.  Bu durumda, mirasçıları arasında görülecek tenkis davasında, saklı pay sahibi mirasçının tespiti, saklı pay oranının belirlenmesi, tenkise tabi kazandırmalar, terekenin belirlenmesi, tenkis davasında süreler, tenkiste sıra gibi tüm hususlara MOHUK m. 20/1 gereği belirlenen hukukun kuralları uygulanacaktır. Muris Türk vatandaşı ise, terekesinde Türkiye dışında taşınmaz olup olmadığına bakılmaksızın tüm terekeye Türk hukuku uygulanır.

Örneğin, bir kişinin Türkiye’de 5 adet taşınmazının bulunduğunu ve bu kişinin Almanya’da yaşadığını ve Almanya’da da bir adet evinin bulunduğunu düşünelim. Bu durumda, bu kişinin vefat etmesi halinde tereke yani miras hesaplanırken, Almanya’da bulunan taşınmaz da tereke dahil edilmeli, miras payı ve saklı pay oranları tüm taşınmazlar dikkate alınarak hesaplanmalıdır. Almanya’da bulunan taşınmaz için ayrıca Alman hukuku kapsamında miras paylarının ya da saklı payın ne olduğunun araştırılması gerekmez.

Türkiye’de yapılan bir vasiyetname Almanya’da geçerli olur mu?

Almanya, Vasiyet Tasarruflarının Biçimine İlişkin Kanun Uyuşmazlıkları Konusunda 1961 tarihli Lahey Sözleşmesi’nin tarafıdır. Lahey sözleşmesinde, vasiyetnamenin hangi koşullarda geçerli olacağına dair bir düzenleme bulunmaktadır.  Bu kapsamda, bir vasiyetname şekil olarak; düzenlendiği yerin iç hukukuna veya düzenlendiği tarihte veya murisin ölüm tarihindeki; murisin yerleşim yeri, mutad meskeni veya vatandaşı olduğu devletin hukukuna uygun düzenlenmesi durumunda geçerli kabul edilir.

Yani, Türk vatandaşının, Türk hukuku kapsamında düzenlemiş olduğu şeklen hukuka uygun vasiyetname, Almanya’da da şeklen geçerli olacaktır. Geçerli bir vasiyetname düzenlenebilmesi için, vasiyetnamenin şekil şartlarına ilişkin yazımızı incelemenizi öneririz.

Almanya’da bulunan mirasın taksiminde hangi hukuk uygulanacaktır?

Bir Türk vatandaşının, Almanya’da taşınmazlarının bulunması halinde; terekenin belirlenmesi, saklı payın belirlenmesi, miras payının belirlenmesi gibi hususlarda Türk Hukukunun uygulanacağını belirtmiştik. Fakat, MOHUK 20/2. Maddesi uyarınca, mirasın taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabidir.

Mirasın taksimi ifadesinden şu anlaşılmalıdır:  Murisin terekesine ait borçlar ve vergiler ödenip, gereken yükümlülükler yerine getirildikten sonra, tereke memurunun kalan tereke değerini hak sahipleri arasında taksim görevi başlar. Terekenin bulunuduğu ülke hukukunda miras paylaşımı hangi şekilde yapılıyorsa, (burada saklı paydan ya da miras oranlarından bahsedilmemektedir, daha çok külli halefiyet yolu, miras ortaklığı, ortaklık varsa sona erme şekli, tereke borçlarından nasıl sorumlu olunacağı gibi konulardan bahsedilmektedir.) o şekilde yapılacaktır. Bir örnek vermek gerekirse, Türk Hukukuna göre mirasçılar, eğer mirası kabul ettiyse terekedeki tüm borçtan sınırsız sorumludurlar. Fakat, Fransız hukukunda, mirasçıların miras oranları kapsamında sınırlı sorumluluk öngörülmüştür. Bu durumda, bir kişinin Fransa’da mirasçılarının bulunması halinde; Fransa’da bulunan malları için sınırlı sorumluluk ilkesi borçtan sorumluluk gündeme gelecektir.

Detaylı bilgi ve danışmanlık hizmetleri için tarafımızla iletişime geçebilirsiniz

Yabancı ülkedeki taşınmazlarda miras hakkı yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Bu yazımızda, mirastan feragat konusu hakkında detaylı bilgi vermeye çalışacağız. Feragat, miras hukuku açısından çok önemli olan ve uygulamada sıklıkla başvurulan bir müessesedir. Bu yazıda, feragat ile ilgili tüm hususlar incelenecektir.

Mirastan Feragat Nedir?

Mirastan feragat, Türk Medeni Kanunu’nun 528. Maddesinde düzenlenmiş olan, mirasçının, miras hakkından feragat etmesini düzenleyen hukuki bir durumdur. Feragat edilebilmesi için, öncelikle mirasçı ile miras bırakan arasında feragat sözleşmesi imzalanması gerekir. Bu sözleşmesi ivazlı(bir bedel karşılığında) ya da ivazsız(herhangi bir bedel olmadan) yapılabilir. Böylelikle, mirasçı artık miras bırakanın mirasından herhangi bir hak iddia edemez.

Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir?

Mirastan feragat sözleşmesi, bir kişinin gelecekte kendisine miras bırakması muhtemel olan mirasçısı ile arasında yaptığı, ivazlı ya da ivazsız şekilde vazgeçmesini içeren sözleşmedir.  Örneğin, bir çocuk babası ile feragat sözleşmesi yapabilir. Bu feragat sözleşmesi ile ileride babasının ölümü halinde mirastan herhangi bir şekilde pay almayacağını, herhangi bir talepte bulunmayacağını belirtebilir. Bu durumda, Kanun’da belirtilen şekilde geçerli bir feragat sözleşmesi yapılmış ise çocuk mirastan vazgeçmiş sayılır.

Mirastan Feragat Sözleşmesi Şekil Şartı Nedir?

Sözleşmesinin geçerli olabilmesi için bazı hususlara dikkat edilmesi ve Kanun’da belirtildiği şekilde yapılması gerekmektedir. Aksi taktirde bu sözleşme geçersiz sayılır ve feragat gerçekleşmez. Bu şartları aşağıda sıralanmıştır:

• Taraflar sözleşmesi yapan kişiler ayırt etme gücüne sahip olmalıdır.
• Taraflardan biri kısıtlı olmamalıdır.
• Sözleşmesinin noter huzurunda yapılması gerekir. Noterde yapılmayan feragat sözleşmeleri geçersizdir.
• Miras bırakan noterde yapılan sözleşme esnasında bizzat bulunmalıdır. Vekaletname ile bir başka kişiyi temsilci atayarak bu sözleşmeyi yapması söz konusu olamaz.

Mirastan Feragatin Sonuçları

Feragat eden kişi artık hiçbir şekilde miras bırakanın mirasından hak talebinde bulunamaz. Feragat sözleşmesi yapıldıktan sonra, miras bırakanın mal varlığı aşırı derecede artsa bile ileride miras hakkından yararlanamaz. Dolayısıyla, Feragat sözleşmesi yapmadan önce uzman bir avukattan destek alınması ileride yaşanabilecek hak kayıplarının önlenebilmesi açısından oldukça önemlidir. Feragat sözleşmesi herhangi bir kişi lehine yapılmadıysa, en yakın ortak kökün alt soyu lehine yapılmış sayılır.

Örneğin, A kişinin  B, C ve D adına üç çocuğu olduğunu düşünelim. A ile B feragat sözleşmesi yapmış olsun. Sözleşmede, feragatin kimin lehine yapıldığına dair bir düzenleme de bulunmasın. Bu durumda, B feragat ettiği için B’nin mirastaki payı kardeşleri C ile D arasında paylaştırılır. Peki B’nin feragat ettiği durumda annesi E, B’nin mirasından pay alır mı? Hayır, TMK 529. Gereği bu örnek için değerlendirilirse anne E’nin pay alması söz konusu değildir.

Kardeşler Arası Mirastan Feragat

Bu sözleşmesinin, feragat eden kişi ile miras bırakması muhtemel kişi arasında yapılması gerekmektedir. Örneğin, baba ile oğlu arasında bu sözleşme yapılabilir. Fakat, babanın bırakacağı miras için çocuklar arasında bir feragat sözleşmesi yapılması söz konusu olamaz.

Ancak, feragat eden çocuk, bu sözleşmeyi diğer kardeşler lehine yapabilir. Yani, feragat sözleşmesinde; kendi miras hakkını kardeşlerine ya da herhangi bir başka kişiye bırakacak şekilde sözleşmeye yapılabilir.

Eğer sözleşme belirli bir kişi lehine yapılmış ise ve herhangi bir sebeple bu kişi mirasçı olamazsa, sözleşme hükümden düşer. Bu durumda feragat eden, feragat etmemiş gibi mirasa hak kazanacaktır.

Noterden Mirastan Feragat Sözleşmesi

Sözleşmesinin geçerli olabilmesi için sözleşmenin noterde yapılması gerekir. Herhangi bir noterde bu sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmenin Noterdesözleşmesi yapılabilmesi için öncelikli olarak sözleşmesinin örneğinin hazırlanması ve bunun notere sunulması gerekir. Bunun için uzman bir avukattan hukuki destek alınması faydalı olacaktır.

İvazlı Mirastan Feragat Sözleşmesi

Feragat sözleşmesi içerisinde, feragat karşılığında bir bedel belirlenebilir. Örneğin (A) çocuk ile (B) baba arasında feragat sözleşmesi yapıldığını düşünelim. B, feragat karşılığında çocuğuna evlerinden birini vermeyi taahhüt ediyorsa bu bir ivazlı mirastan feragat sözleşmesidir. Bu ve buna benzer şekilde bir bedel karşılığında feragat ediliyorsa ivazlı feragatten söz edilir. Bu durumda, feragat A’nın alt soyu yani çocukları için de geçerli olacaktır. A’nın çocukları da B’nin mirasından pay alamayacaktır.

İvazsız Mirastan Feragat Sözleşmesi

İvazsız mirastan feragat sözleşmesi, herhangi bir bedel olmaksızın bir kişinin feragat etmesi durumudur. Bu durumda,feragat eden kişinin alt soyu mirasçı olmaya devam eder.

• Örneğin (A) çocuk (B) babasının mirasından herhangi bir bedel olmaksızın feragat etsin. Bu durumda A’nın çocuğu C, ileride B’nin ölmesi halinde B’nin mirasçısı olacaktır.

Tek taraflı mirastan feragat

Tek taraflı olarak mirastan feragat edilmesi söz konusu değildir. Feragat, miras bırakan ile mirasçı hayattayken karşılıklı olarak yapılan bir sözleşmedir. Eğer miras bırakan öldükten sonra mirasçılar, bu kişinin mirasını almak istemiyorsa, murisin ölümünden itibaren 3 ay içerisinde mirası reddetmelidir. Bu durum, mirastan feragat değil, mirasın reddedilmesi anlamına gelir.

Mirastan Feragat Sözleşmesinin Tapuya Tescili

Bu sözleşmenin tapuya tescil edilmesi zorunlu değildir. Fakat taraflar dilerse, noter huzurunda yapılan sözleşmesi akabinde bu sözleşmeyi tapuya tescil ettirebilir.

Engelli Araç Miras Feragat

ÖTV muafiyetli engelli aracın, mirasçıya devrinde mirastan feragat edilmesi gerektiği yönünde bazı yazılar bulunmaktadır. Bu yazılarda, engelli araca sahip kişinin vefat etmesi halinde, mirasçıların bu aracı ÖTV ödemeden alabilmesi için öncelikle diğer kardeşlerin feragat etmesi gerektiği ifade edilmektedir. Halbuki bu sözleşme feragat sözleşmesi değildir. Bu sözleşme miras taksim sözleşmesidir. Miras taksim sözleşmesi ile diğer kardeşler bir kardeş lehine feragat edebilir. Fakat bu sözleşme ile mirasbırakan ile mirasçı arasında yapılan sözleşme birbirinden farklıdır.

Mirastan Kısmi Feragat

Feragat sözleşmesinin tüm miras payı için yapılması zorunlu değildir. Mirasçılar isterse miras payının ya da saklı payının belirli bir kısmı için feragat sözleşmesi yapabilirler. Kısmi feragat, feragat edenin mirasçılık sıfatı üzerinde etkili değildir. Kısmi feragat halinde, yalnızca feragat edenin feragat ettiği oranda miras payı azalır. Yani, kısmi feragatte feragat eden mirasçı olmaya devam eder.

Mirastan Feragat yazısı ilk önce İz Partners İzmir Avukatlık - Hukuk Bürosu üzerinde ortaya çıktı.