İhbar Tazminatı Nedir, Nasıl Alınır?
İhbar tazminatı, Türkiye’de iş hukuku kapsamında işveren ve işçi arasındaki bir sözleşmenin feshedilmesi durumunda ortaya çıkan bir tazminat türüdür. İşçi, işverene belirli bir süre önceden haber vermeden veya belirli koşullar altında işten ayrıldığında veya işveren tarafından iş sözleşmesi sonlandırıldığında, ihbar tazminatı devreye girer. Bu tazminat, işçinin işinden ayrılma veya çıkarılma durumunda yaşadığı ekonomik kayıpları telafi etmeyi amaçlar. İhbar tazminatı miktarı, çalışma süresine, işçinin kazancına bağlı olarak değişebilir. İş hukuku açısından ihbar tazminatı, hem işçinin hem de işverenin haklarını koruyan önemli bir unsurdur. İşçi, işten ayrılma niyetini bildirirken belirli yasal sürelere ve prosedürlere uymalıdır ve işveren de işçiyi yasalara uygun bir şekilde ihbar etmelidir. Bu sayede, işçi ve işveren arasındaki ilişki düzenli bir şekilde sonlandırılabilir ve her iki tarafın da hakları korunabilir.
İhbar Tazminatı Ne Zaman Hak Edilir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. Maddesinde iş akdinin süreli feshi düzenlenmiştir. İlgili maddede göre, belirsiz süreli iş sözleşmesinin feshinden önce durumun diğer tarafa Kanun’da belirtilen süreler içerisinde bildirilmesi gerekmektedir. İş Kanunu’nun 24 ve 25. Maddesi kapsamında yapılan haklı nedenle fesih hallerinde bildirim yükümlülüğü bulunmamaktadır. Bu nedenle, haklı nedenle fesih halinde ihbar tazminatı ödenmemektedir.
İşveren tarafından bir işçinin iş akdi, herhangi bir haklı nedenle fesih sebebi olmaksızın feshedilmek istendiğinde, 4857 sayılı Kanun’un 17. Maddesi kapsamında feshin karşı tarafa işçinin kıdemine göre bildirilmesi gerekir. Bu kurala uyulmadan işçinin iş akdinin derhal feshedilmesi halinde ihbar tazminatı ödenmesi zorunluluğu gündeme gelecektir. Bu husus aynı şekilde işçi tarafından yapılan fesihlerde de geçerlidir. Diğer bir değişle, haklı nedenle fesih sebepleri olmadan işçinin işten ayrılmak istemesi, istifa etmek istemesi, iş akdini geçerli nedenle feshetmek istemesi halinde 17. Maddede belirtilen bildirim sürelerine uymak suretiyle iş akdini sonlandırması gerekir. Aksi taktirde, işçinin işverene ihbar tazminatı ödemesi gerekir.
İhbar Tazminatı Kimlere Verilir?
4857 sayılı Kanun kapsamında bildirim süresine uymayan taraf, diğer tarafa ihbar tazminatı öder. Yani, ihbar tazminatı olayın durumuna göre hem işçiye hem de işverene ödenebilecek bir tazminat türüdür. İş akdi işveren tarafından bildirim süresine uyulmaksızın feshedildiyse işçiye; işçi tarafından bildirim süresine uyulmaksızın feshedildiyse işverene verilir.
İhbar Tazminatı Şartları Nelerdir?
İhbar tazminatına hak kazanmanın bazı şartları bulunmaktadır.
- İş akdinin belirsiz süreli olması
- İş akdinin 4857 sayılı Kanun’un 24 ve 25. Maddeleri kapsamında haklı nedenle feshedilmemiş olması
- Bildirim yükümlülüğü ve süreleri gözetilmeksizin iş akdinin feshedilmesi
Şu hususa dikkat çekmek isteriz, iş akdinin belirli süreli olarak yapılması için objektif koşulun bulunması gerekir. Uygulamada, iş akitlerinin büyük bir çoğunluğunu belirsiz süreli sözleşmeler oluşturmaktadır. Örneğin, bir mağaza için satış görevlisinin işe alındığını fakat iş akdi süresinin sadece 1 yıl olarak belirlendiğini ve belirli süreli iş sözleşmesi yapıldığını düşünelim. Bu durumda, iş akdinin sadece 1 yıl yapılmasını gerektirecek objektif bir koşul yoksa, bu sözleşme belirsiz süreli sözleşme olarak kabul edilir. Yani işçi ihbar tazminatına hak kazanabilir. Her olay özelinde bu durumun uzman hukukçular tarafından değerlendirilmesinde fayda vardır.
İhbar Tazminatı Süreleri
İhbar tazminatında uygulanacak süreler 4857 İş Kanunu’nun 17. Maddesinde düzenlenmiştir:
- İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra
- İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,
- İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra
- İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra,
İhbar Süresi Örneği 2023
İş akdinin 10.01.2023 tarihinde başladığını düşünelim. İşçinin iş akdini herhangi bir haklı neden olmaksızın 10.08.2023 tarihinde bildirim yaparak iş akdini feshetmek istediğini düşünelim. İşçinin kıdemi 7 aylık olduğundan, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra iş akdinin feshedilmesi gerekir. Aksi taktirde işçinin ihbar tazminatı ödemesi gerekmektedir.
Kanun’da süreler hafta olarak belirlendiği için başladığı güne son hafta içindeki karşılık gelen günün tatil saatinde biter. Yani, 10.08.2023 tarihinde bildirim yaparak iş akdini feshetmek isteyen kişinin iş akdi 05.09.2023 tarihinde, bildirim süresinden 4 hafta sonra, sona erer.
İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
İhbar tazminatı hesaplamasında, işçinin giydirilmiş brüt ücretinin esas alınması gerekmektedir.
Giydirilmiş brüt ücret, çalışana yapılan ve süreklilik arz eden tüm hak ve ödemelerin brüt ücrete eklenmesi suretiyle bulunan ücreti ifade etmektedir. Örneğin, çalışanın asgari ücret ile çalışan bir kişi olduğunu düşünelim. Bu yazının yazıldığı 2023 yılında asgari ücretin brüt tutarı 13 bin 214 TL’dir. Bu brüt tutar çıplak brüt ücreti ifade etmektedir. Bu ücrete aşağıda yazılan diğer kalemler ilave edilerek ihbar tazminatı hesaplanır:
- İkramiye
- Temettü
- Devamlılık arz eden prim ödemeleri,
- Kasa tazminatı, Mali sorumluluk tazminatı
- Unvan ya da imza tazminatı
- Yemek yardımı
- Gıda yardımı
- Erzak yardımı
- Ulaşım yardımı,
- Yakacak yardımı
- Aile yardımı
- Konut yardımı
İş yerinde yukarıda sayılan yardım başlıklarından başka, sürekli olarak başka türlü ek ödemeler sağlanıyorsa bu ödemelerin de ihbar tazminatına eklenmesi gerekmektedir. Bu durumda, işçiye asgari ücretin yanında aylık 2.000 TL toplam ek ödemenin yapıldığını varsayalım. Bu durumda 7 aylık kıdemi olan bir kişiye yapılacak ihbar tazminatı tazminatı aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.
13.214(Çıplak brüt asgari ücret) + 2000 TL= 15.214 TL
15.214/30=507,13 TL günlük giydirilmiş brüt ücret.
507,13 TL x 28(Dört hafta) = 14.199 TL ihbar tazminatı bulunmaktadır.
6 Aydan Önce İhbar Tazminatı Alınabilir Mi?
İşçinin kıdeminin 6 aydan az olması halinde dahi ihbar tazminatına hak kazanılabilir. Tazminatın diğer koşullarının oluşması kaydıyla, işçinin 2 haftalık bildirim süresi üzerinden ihbar tazminatına hak kazanması mümkündür.
İhbar Tazminatı Ne Zaman Ödenir?
İhbar tazminatının ödenmesi için bildirim sürelerinin dikkate alınmadan iş akdinin feshedilmesi gerekmektedir. Diğer bir değişle, iş bu yazıda belirtilen bildirim süreleri taraflarca dikkate alınarak fesih bildirimleri yapılır ve buna uygun şekilde işten ayrılınırsa tarafların ihbar tazminatı ödeme zorunluluğu gündeme gelmez. Fakat bu süreler dikkate alınmadan iş akdi feshedilirse, iş akdinin feshi tarihinde ihbar tazminatının ödenmesi gerekmektedir. İhbar tazminatı eğer iş akdinin feshi ile ödenmezse, taraflar öncelikle arabulucuya başvurarak tazminatı talep edebilir. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanmazsa tazminat talepli davanın açılması gerekmektedir.
İhbar Tazminatında Zamanaşımı
İhbar tazminatında zamanaşımı 5 yıldır. Zamanaşımı, iş akdinin feshi tarihi ile birlikte işlemeye başlar.
İhbar Süresi içerisinde İşçiye, İş Arama İzni Verilmelidir
4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. Maddesine işçinin iş arama izni düzenlenmiştir. Bildirim süresi içerisinde işveren tarafından işçiye yeni bir iş bulması süre vermesi gerekmektedir.
- Bu süre günlük 2 saatten az olamaz.
- İş arama izni mesai saatleri içerisine ilişkindir.
- Ücretten kesinti yapılamaz.
- İş arama izni işçi tarafından toplu olarak kullanılmak istenirse bunun işten ayrılacağı güne rastlayacak şekilde yapmalı ve işverene bildirmelidir.
- İşveren iş arama izni vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücreti işçiye ödemesi gerekir.
- İş arama izni sırasında işçi çalıştırılırsa, çalıştırdığı sürenin ücretinin yüzde yüz zamlı ücretini işçiye öder.
İhbar Tazminatına Hak Kazanılamayacak Bazı Durumlar
- İş akdinin haklı nedenle fesih sebepleri ile feshedilmiş olması.
- İş akdinin belirli süreli olması ve belirli süreli iş akdi kurulmasında objektif koşulun bulunması
- Bildirim süreleri dikkate alınarak iş akdinin feshedilmiş olması
İhbar Tazminatından Yapılacak Kesintiler
İhbar tazminatından gelir vergisi ve damga vergisi kesintisi yapılmaktadır. Gelir vergisi, alınacak tazminata ve vergi dilimine göre değişebilmekle birlikte, %15 ile %40 arasıdır. Damga vergisi ise binde 6,6 oranında uygulanır.
İhbar Tazminatı Davası
Bildirim süresine uyulmaksızın iş akdinin feshedilmesi halinde, ihbar tazminatı talepli olarak alacak davası açılabilir. Bu davanın, iş akdinin fesih tarihinden 5 yıl içerisinde açılması gerekmektedir. Ayrıca, iş bu yazıda tüm detayıyla belirtilen hususların gerçekleşmesi yani bu tazminatının şartlarının oluşması gerekir. Haksız şekilde dava açılması halinde davanın sonunda dava açan taraf aleyhine yargılama giderleri ve karşı vekalet ücretinin yükletilmesi ile karşı karşıya kalınabilir.
İhbar Tazminatı Davasında Zorunlu Arabuluculuk
İhbar tazminatı davasının açılabilmesi için öncelikle arabulucuya başvurulması bir dava şartıdır. Diğer bir değişle, arabulucuya başvurmadan doğrudan ihbar tazminatı talepli dava açılması durumunda dava, dava şartı yokluğundan reddedilir. Arabulucu toplantısında taraflar taleplerini ortaya koyar. Bu kapsamda anlaşma sağlanırsa anlaşma tutanağı tutulur ve uyuşmazlık sona erer. Eğer taraflar anlaşamazsa, anlaşmazlık tutanağı tutulur, davacı bu tutanak ile birlikte ilgili Mahkemeye dava açabilir.
İhbar Tazminatı Davasında Faiz Türü ve Başlangıç Tarihi
İhbar tazminatında yasal faiz uygulanır. Yasal Faiz oranı %9 dur. Faiz başlangıç tarihi iş akdinin feshedildiği tarihtir.
İhbar Tazminatı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
İhbar tazminatı davalarında bakmaya görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise iş yerinin bulunduğu yer mahkemesidir. Örneğin, iş yerinin İzmir Konak ilçesinde bulunması halinde, İzmir İş Mahkemesinde davanın açılması gerekmektedir.
İstifa Eden İşçi İhbar Tazminatına Hak Kazanabilir Mi?
İşçinin istifa ederek işten ayrılması durumunda bu tazminatına hak kazanması söz konusu olamaz. İşçinin bu tazminatı hak kazanabilmesi için iş akdinin işveren tarafından bildirim sürelerine uyulmaksızın feshedilmesi ve iş akdinin belirsiz süreli olması gerekmektedir.
İhbar tazminatı ile ilgili daha detaylı bir sorunuz olması halinde tarafımızla iletişime geçebilirsiniz.
